Phát hiện mã QR trên tem lỗi sau khi đã in vài nghìn tem là chuyện xảy ra nhiều hơn người ta nghĩ, và phần lớn trường hợp không đến mức phải bỏ cả cuộn tem. Điều cần làm đầu tiên là xác định đúng lỗi thuộc loại nào, vì mỗi loại có cách xử lý khác nhau: có loại sửa xong trong một buổi mà không đụng tới tem, có loại buộc phải dán tem mới lên.
Bài này dành cho cơ sở đang cầm một cuộn tem in mã QR có vấn đề, hoặc đã có hàng mang tem đó ngoài thị trường. Bài đi qua cách phân loại lỗi, các hướng xử lý, cách dán tem sửa sao cho đúng quy định về nhãn, và vài thói quen để lần in sau không lặp lại.
Phân loại lỗi trước khi làm gì
Bước đầu tiên là quét thử một số tem bằng ít nhất hai ba điện thoại khác nhau, rồi đối chiếu với bảng dưới để biết lỗi nằm ở mã hay nằm ở trang.
| Hiện tượng | Lỗi nằm ở đâu | Hướng xử lý chính |
|---|---|---|
| Điện thoại không nhận ra mã | Bản in: mã quá nhỏ, nhoè, thiếu vùng trống quanh mã, màu tương phản kém | Không sửa được từ trang; phải dán tem mới hoặc in lại |
| Quét được nhưng ra trang báo lỗi không tìm thấy | Đường dẫn sai một ký tự hoặc trang đã bị xoá, đổi địa chỉ | Thường sửa được bằng cách tạo lại trang đúng địa chỉ hoặc chuyển hướng |
| Quét ra trang của sản phẩm khác | Nhầm tệp mã khi gửi in | Nếu mỗi mã có địa chỉ riêng, có thể đổi nội dung trang; nếu dùng chung, cân nhắc dán tem mới |
| Quét ra trang đúng nhưng nội dung sai | Nội dung trang | Sửa nội dung trang, ghi ngày sửa |
| Quét được trên máy này, không được trên máy khác | Mã ở ngưỡng đọc được, thường do cỡ hoặc độ nét | Kiểm thêm nhiều máy; nếu tỷ lệ lỗi cao thì xử lý như lỗi bản in |
| Mã dẫn tới dịch vụ đã ngừng | Phụ thuộc vào bên cung cấp dịch vụ tạo mã | Hỏi bên cung cấp có chuyển hướng được không; nếu không, phải dán tem mới |
Bảng cho thấy một điều quan trọng: lỗi nằm ở trang thì thường sửa được mà không đụng tới tem; lỗi nằm ở bản in thì gần như luôn phải xử lý trên vật lý. Vì thế đừng vội đặt in lại trước khi biết chắc lỗi thuộc loại nào.
Lỗi nằm ở trang: sửa từ phía mình
Trường hợp may mắn nhất là mã vẫn quét được và dẫn đúng tới một địa chỉ mà bạn kiểm soát, chỉ có điều địa chỉ đó đang trống hoặc nội dung sai. Lúc này chỉ cần dựng lại trang đúng tại đúng địa chỉ đó. Nếu đường dẫn trong mã bị sai một ký tự, chẳng hạn gõ nhầm chữ hoa chữ thường hoặc thiếu một dấu gạch, bạn có thể tạo trang tại chính địa chỉ sai đó, hoặc đặt chuyển hướng từ địa chỉ sai sang trang đúng.
Nếu mã dẫn tới trang web của cơ sở nhưng trang đã bị xoá khi sửa lại trang web, hãy khôi phục hoặc chuyển hướng. Đây là lỗi phổ biến khi đổi giao diện trang web hoặc đổi nơi lưu trữ: đường dẫn sản phẩm cũ thay đổi theo cấu trúc mới, còn tem ngoài thị trường vẫn trỏ về đường dẫn cũ. Người làm trang web cho bạn cần biết danh sách mọi đường dẫn đã in lên tem, để giữ chúng sống.
Trường hợp mã dẫn tới dịch vụ tạo mã của bên khác, kiểu mã động có trang trung gian, bạn hỏi bên cung cấp xem có đổi được đích đến không. Nếu dịch vụ còn hoạt động, việc này thường làm được trong tài khoản. Nếu dịch vụ đã ngừng hẳn, mã đó coi như mất, và phải xử lý theo hướng dán tem mới.
Lỗi nằm ở bản in: các hướng xử lý
Dán tem nhỏ mới đè lên đúng vị trí mã cũ. Đây là cách phổ biến nhất. Tem sửa chỉ chứa mã QR đúng, kích thước vừa đủ che mã cũ. Cách này giữ được toàn bộ phần còn lại của tem gốc và không phải bóc tem.
In lại tem cho phần hàng chưa dán. Nếu phát hiện khi tem còn nằm nguyên cuộn, phần chưa dùng nên được in lại thay vì dán đè từng cái. Cuộn tem lỗi ghi rõ trên vỏ "không dùng", cất riêng để không ai lấy nhầm.
Bỏ mã QR khỏi lô này. Nếu mã QR chỉ là thông tin bổ sung, không phải nội dung bắt buộc, có thể dán một miếng che trơn lên mã lỗi. Khách không quét được mã còn hơn quét ra trang lỗi hay trang sai.
Giữ nguyên với hàng đã ra thị trường. Với hàng đã giao đi, không thể thu về chỉ vì mã QR bổ sung bị lỗi. Lúc này tập trung vào phía trang: nếu mã quét được thì dựng trang đúng; nếu không quét được thì ghi nhận và sửa cho lô sau.
Dán tem sửa sao cho đúng với nhãn
Dán đè lên nhãn là việc phải làm cẩn thận, vì nhãn có nội dung bắt buộc theo Nghị định 43/2017/NĐ-CP và Nghị định 111/2021/NĐ-CP. Vài nguyên tắc khi dán tem sửa mã:
- Tem sửa không được che bất kỳ nội dung bắt buộc nào: tên hàng, cơ sở chịu trách nhiệm, xuất xứ, định lượng, ngày sản xuất, hạn sử dụng, thành phần, cảnh báo.
- Tem sửa chỉ thay mã QR, không dùng dịp này để đổi thông tin khác trên nhãn; muốn đổi nội dung bắt buộc thì phải làm nhãn mới đúng cách.
- Tem sửa phải dán chắc, cùng chất liệu chịu được điều kiện bảo quản như tem gốc, không bong khi cho vào tủ mát.
- Mã mới cần đủ vùng trống xung quanh; tem sửa nên lớn hơn mã một chút để không cắt sát mép mã.
- Mã cũ phải bị che hoàn toàn, nếu không điện thoại có thể bắt mã cũ trước mã mới.
- Quét thử vài sản phẩm sau khi dán, ở cả đầu, giữa và cuối đợt dán.
Nếu lỗi nằm ở nội dung bắt buộc chứ không chỉ ở mã QR, việc dán đè trở thành câu hỏi về sửa nhãn, có những điều kiện riêng. Phần đó thuộc danh mục về lỗi nhãn và cách sửa, nên đọc kỹ trước khi làm.
Trả lời khách khi họ báo mã không quét được
Trong thời gian hàng mang tem lỗi còn lưu hành, sẽ có khách nhắn hỏi vì sao quét mã không ra gì. Cách trả lời tốt nhất là thẳng thắn và ngắn: xác nhận lô tem đó có lỗi in mã, gửi khách thông tin mà lẽ ra trang sau mã phải cho họ xem, như cách bảo quản, thành phần đầy đủ, cách đọc hạn dùng. Đừng để khách nghĩ hàng có vấn đề chỉ vì mã không chạy.
Để trả lời nhanh, cơ sở nên soạn sẵn một mẫu tin nhắn cho lô tem lỗi, kèm ảnh hoặc nội dung chữ của trang thông tin. Người trực tin nhắn chỉ cần hỏi khách số lô in trên sản phẩm, đối chiếu với sổ tem để biết có đúng lô lỗi không, rồi gửi mẫu. Nếu số lô không thuộc lô tem lỗi mà mã vẫn không quét được, đó là tín hiệu có vấn đề khác, như mã bị trầy, bị dán đè hay điện thoại của khách có vấn đề, cần hỏi thêm.
Ghi lại mỗi lần khách hỏi vào sổ, kèm số lô. Số lượt hỏi theo thời gian cho bạn biết lô tem lỗi đã đi được bao xa và khi nào nó thật sự hết khỏi thị trường. Đó cũng là dữ liệu để thuyết phục cả nhóm giữ bước quét thử bản in mẫu ở những lần sau.
Ghi lại sự cố để lần sau không lặp
Một lần in lỗi là bài học đắt giá nếu không ghi lại. Sau khi xử lý xong, cơ sở nên làm mấy việc sau.
- Ghi vào sổ tem: lô tem nào lỗi, lỗi gì, phát hiện ngày nào, đã dán sửa bao nhiêu, còn bao nhiêu hàng mang tem lỗi ngoài thị trường.
- Ghi ghép số lô sản phẩm với tem lỗi, để khi khách phản ánh mã không quét được, bạn biết ngay đó là lô nào.
- Tìm nguyên nhân gốc: thiếu bước quét thử bản in mẫu, gửi nhầm tệp, hay đổi trang web không báo người làm tem.
- Bổ sung một bước kiểm vào quy trình gửi in tương ứng với nguyên nhân gốc.
- Cập nhật bảng ghép mã QR với địa chỉ đích, để mọi người làm trang web về sau đều biết đường dẫn nào không được đổi.
Bước cuối là thứ giúp bạn khỏi gặp lại loại lỗi trang bị gỡ. Một bảng đơn giản gồm mã nào, in trên tem gì, dẫn tới đâu, in khi nào, là tài liệu nên chuyển cho bất kỳ ai làm trang web hay đổi dịch vụ cho cơ sở.
Thói quen kiểm trước khi in số lượng
Mọi lỗi kể trên đều rẻ hơn nhiều nếu phát hiện trước khi in số lượng. Thói quen tối thiểu là đòi bản in mẫu thật, không phải ảnh tệp thiết kế, rồi quét bản in mẫu bằng vài điện thoại đời khác nhau, ở vài điều kiện ánh sáng khác nhau, sau khi dán lên đúng bao bì thật. Với hũ tròn nhỏ, hãy thử quét khi hũ đặt trên kệ, vì khách thường quét ở tư thế đó chứ không cầm sát.
Thứ hai, trước khi gửi tệp, mở mã QR trong tệp bằng điện thoại để chắc nó dẫn đúng nơi. Nghe hiển nhiên, nhưng nhầm tệp giữa hai vị, hai cỡ là lỗi thường gặp khi một bộ tem có nhiều phiên bản. Đặt tên tệp theo mã hàng nội bộ giúp giảm nhầm lẫn.
Thứ ba, chỉ in mã dẫn tới địa chỉ mà cơ sở kiểm soát lâu dài. Một đường dẫn rút gọn miễn phí của bên khác, hay một trang trên nền tảng có thể đổi chính sách bất cứ lúc nào, là rủi ro mà tem in một lần phải gánh suốt thời gian lưu hành. Chi tiết về cỡ mã, màu và vị trí in có ở bài chuyên về in bao bì; ở đây chỉ nhắc rằng kiểm trên bản in thật là bước không nên bỏ.
Câu hỏi thường gặp
Tem in mã QR không quét được có phải bỏ hết không?
Không nhất thiết. Nếu tem chưa dán, phần chưa dùng nên in lại. Nếu đã dán, có thể dán tem nhỏ có mã đúng đè lên vị trí mã cũ, miễn không che nội dung bắt buộc. Nếu mã chỉ là thông tin bổ sung, che mã lỗi bằng miếng dán trơn cũng là một lựa chọn.
Mã QR quét ra trang báo lỗi thì sửa thế nào?
Nếu địa chỉ trong mã thuộc trang web của cơ sở, bạn dựng lại trang tại đúng địa chỉ đó hoặc đặt chuyển hướng sang trang đúng. Không cần đụng tới tem. Nếu địa chỉ thuộc dịch vụ của bên khác, hỏi họ có đổi được đích đến không.
Dán tem mới đè lên tem cũ có vi phạm quy định về nhãn không?
Dán đè để thay mã QR, không che nội dung bắt buộc và không thay đổi thông tin bắt buộc, thường là cách xử lý thực tế. Nếu việc dán đè đụng tới nội dung bắt buộc, bạn cần đối chiếu Nghị định 43/2017/NĐ-CP, Nghị định 111/2021/NĐ-CP về việc sửa nhãn và hỏi cơ quan quản lý khi không chắc.
Hàng mang tem lỗi đã giao cho đại lý thì làm gì?
Báo cho đại lý biết lô nào mang mã lỗi, nếu có thể thì gửi tem sửa kèm hướng dẫn dán. Với lỗi chỉ ở trang, sửa trang là đủ và không cần làm gì với hàng. Ghi lại số lô bị ảnh hưởng để trả lời khách khi được hỏi.
Làm sao biết mã QR nào đang dẫn tới đâu khi có nhiều tem?
Lập một bảng ghép gồm mã, tem của quy cách nào, lô tem nào, địa chỉ đích, ngày in. Mỗi lần in mới thì thêm dòng. Bảng này giúp bạn kiểm định kỳ và là tài liệu cần đưa cho người làm trang web.
Đổi trang web mới thì làm sao để mã cũ vẫn chạy?
Trước khi tắt trang cũ, liệt kê mọi đường dẫn đã in trên tem và đặt chuyển hướng từng đường dẫn sang trang tương ứng ở trang web mới. Quét thử lại toàn bộ mã sau khi chuyển. Việc này nên nằm trong danh sách bàn giao cho người làm trang web.