GanNhan.comGắn Nhãn
Mã vạch, QR và truy xuất nguồn gốc

Bán hàng online, bán chợ có cần mã vạch không: khi nào cần và khi nào chưa

Mã vạch không nằm trong nội dung bắt buộc chung của nhãn. Cách xét theo kênh bán: chợ, mạng xã hội, sàn, đại lý, siêu thị, và lộ trình khi nào nên làm.

Vietnamese woman packing jars of homemade chili sauce into paper bags at a wooden table in a home kitchen, phone with a blank screen beside her, hands in focus

Nếu bạn chỉ bán ở chợ, bán qua mạng xã hội cho khách quen và giao tận tay, phần lớn trường hợp chưa có ai bắt sản phẩm phải mang mã vạch. Mã vạch là công cụ để máy đọc nhận ra một mặt hàng, nó cần khi bên mua hàng của bạn dùng máy quét để bán, nhập kho và đối soát. Câu hỏi đúng vì thế không phải "có bắt buộc không" mà là "người cầm hàng của mình đi bán tiếp có cần quét không".

Bài này giúp người làm hàng nhỏ, như cơ sở làm mứt, nước chấm, cà phê rang xay hay hàng thủ công, xét từng kênh bán để quyết định lúc nào nên đăng ký mã, và trong lúc chưa có mã thì tem phải chắc phần nào. Phần thủ tục đăng ký, cấu trúc dãy số và cách in cho máy đọc thuộc bài chuyên về in ấn, ở đây chỉ bàn chuyện chọn thời điểm.

Mã vạch không nằm trong nội dung bắt buộc chung của nhãn

Nghị định 43/2017/NĐ-CP về nhãn hàng hoá, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 111/2021/NĐ-CP, quy định nhóm nội dung bắt buộc chung gồm tên hàng hoá, tên và địa chỉ của tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm về hàng hoá, xuất xứ hàng hoá, rồi cộng thêm các nội dung theo tính chất từng nhóm hàng như định lượng, ngày sản xuất, hạn sử dụng, thành phần, thông tin cảnh báo. Mã vạch không nằm trong nhóm nội dung chung đó. Nói cách khác, một hũ mứt có nhãn ghi đủ và đúng nhưng không có mã vạch vẫn là một nhãn hợp lệ về mặt nội dung bắt buộc chung.

Tuy vậy, đừng đọc câu trên thành "không bao giờ cần". Một số nhóm hàng có quy định chuyên ngành riêng, và nhiều đối tác thương mại đặt mã vạch thành điều kiện trong hợp đồng mua bán. Khi chuẩn bị hồ sơ cho một nhóm hàng cụ thể, bạn nên đối chiếu nguyên văn nghị định và phụ lục của nó, cùng quy định chuyên ngành hiện hành của nhóm hàng đó, thay vì dựa vào lời truyền miệng trong các hội nhóm bán hàng.

Điều cũng cần nói rõ: mã vạch không phải giấy chứng nhận chất lượng, cũng không chứng minh xuất xứ. Ba chữ số đầu chỉ cho biết mã được cấp qua tổ chức mã số của quốc gia nào, không cho biết hàng làm ở đâu. Vì thế dán mã vạch lên sản phẩm không làm nhãn "chuẩn" hơn nếu phần chữ trên nhãn còn thiếu.

Kênh bán nào thường cần mã vạch, kênh nào chưa

Bảng dưới là cách nhìn theo thói quen vận hành của từng kênh, không phải quy định. Mỗi đối tác có yêu cầu riêng, nên khi bắt đầu làm việc với ai, bạn hỏi thẳng họ có cần mã hay không.

Kênh bánNgười bán tiếp có quét mã khôngGợi ý cho cơ sở nhỏ
Bán ở chợ, quầy nhà, hội chợThường không, tính tiền bằng tayƯu tiên nhãn đủ nội dung bắt buộc và số lô
Mạng xã hội, giao tận tayKhông, khách nhận hàng từ bạnChưa cần mã vạch; một mã QR dẫn tới trang thông tin là đủ nếu muốn
Sàn thương mại điện tửTuỳ ngành hàng và tuỳ sàn, có ô nhập mã nhưng không phải lúc nào cũng bắt buộcĐọc hướng dẫn người bán hiện hành của sàn cho đúng ngành hàng
Tiệm tạp hoá, cửa hàng quen nhận gửi bánTiệm có phần mềm thì muốn quét cho nhanhCó thể dùng mã nội bộ do tiệm tự gán, hỏi tiệm trước
Đại lý, nhà phân phối ở tỉnh khácThường có, vì quản lý nhiều mặt hàngBắt đầu tính chuyện đăng ký mã
Siêu thị, chuỗi cửa hàng tiện lợiCó, gần như luôn luônCần mã đăng ký đứng tên cơ sở, mỗi quy cách một mã

Nhìn bảng, ranh giới thật nằm ở chỗ hàng của bạn có rời tay bạn để vào một hệ thống bán hàng của người khác hay không. Chừng nào bạn còn trực tiếp giao cho khách, mã vạch chủ yếu là việc có cũng được, chưa có cũng chưa sao.

Năm dấu hiệu cho thấy đã đến lúc nên đăng ký mã

Có đối tác hỏi lần thứ hai. Một tiệm hỏi qua thì chưa đáng kể, nhưng khi hai ba nơi cùng hỏi mã vạch, đó là tín hiệu kênh bán của bạn đang chuyển từ bán lẻ trực tiếp sang bán qua người khác. Đăng ký lúc này giúp bạn khỏi bị lỡ đơn khi một chỗ lớn hơn gật đầu.

Số mặt hàng vượt quá trí nhớ. Khi cơ sở có trên dưới mười lăm quy cách, gồm nhiều vị, nhiều cỡ hũ, hộp quà, thì việc nhận diện bằng mắt bắt đầu sai. Có mã, kể cả mã nội bộ, giúp kho và đơn hàng của chính bạn gọn hơn.

Bạn định gửi hàng đi bán ở tỉnh khác qua người trung gian. Người trung gian quản lý hàng của nhiều cơ sở, và họ gần như luôn nhập kho bằng mã. Không có mã thì họ phải tự gán, rồi mỗi nơi gán một kiểu.

Bạn sắp in một lô tem lớn. Đăng ký mã trước khi in số lượng lớn rẻ công hơn nhiều so với in xong rồi mới phải dán thêm mã lên từng sản phẩm. Nếu dự định trong vài tháng tới có thể vào chuỗi, hãy chừa chỗ cho mã ngay trên thiết kế.

Bạn đang chuẩn bị chào hàng một chuỗi bán lẻ. Đây là lúc gần như chắc chắn cần mã đăng ký đứng tên cơ sở. Chuyện chuẩn bị cho buổi chào hàng có bài riêng trong cùng danh mục này.

Có mã quá sớm cũng có cái giá của nó

Nhiều người nghĩ cứ đăng ký cho chắc, có còn hơn không. Điều này không sai, nhưng nên biết trước những việc đi kèm. Mã vạch đã đăng ký đứng tên cơ sở kéo theo nghĩa vụ duy trì theo quy định hiện hành về mã số, mã vạch; thủ tục và nghĩa vụ cụ thể bạn tra trực tiếp ở tổ chức quản lý mã số quốc gia, vì chúng có thể thay đổi. Ngoài ra là việc quản lý: mỗi quy cách hàng hoá cần một mã riêng, đổi định lượng hay đổi cách đóng gói là phải tính lại mã, và danh sách mã phải có người giữ.

Với một cơ sở mới làm hàng, công thức và quy cách thường còn thay đổi liên tục trong năm đầu. Hũ hôm nay hai trăm gam, ba tháng sau khách chuộng hũ nhỏ hơn thì đổi. Nếu mỗi lần đổi đều kéo theo mã mới và tem mới, bạn sẽ tốn công nhiều hơn lợi ích nhận được, trong khi kênh bán chưa ai quét mã.

Lời khuyên thực tế là chốt quy cách trước, chốt mã sau. Khi mặt hàng chủ lực đã ổn định ít nhất vài tháng và bạn có kế hoạch rõ ràng đưa hàng vào một kênh dùng máy quét, lúc đó đăng ký là vừa. Trước thời điểm ấy, công sức nên dồn vào nhãn đủ nội dung bắt buộc, số lô rõ và sổ ghi chép sản xuất.

Đừng tự chế một dãy số trông giống mã vạch

Trên mạng có rất nhiều công cụ tạo hình mã vạch từ bất kỳ dãy số nào bạn gõ vào. Hình tạo ra trông y như thật, máy quét đọc được, nên có người lấy đại một dãy mười ba số để in lên tem cho "giống hàng siêu thị". Đây là việc không nên làm. Dãy số tự chế rất dễ trùng với mã của một sản phẩm khác đã đăng ký, và khi đó máy quét ở cửa hàng sẽ hiện tên, giá của món hàng kia. Ngoài chuyện rối loạn khi bán, dùng mã số không được cấp còn có thể vi phạm quy định hiện hành về mã số, mã vạch.

Tương tự, không mượn mã của cơ sở khác, kể cả cơ sở quen, và không chép mã từ một sản phẩm cùng loại. Trường hợp bạn gia công cho người khác hoặc nhờ người khác gia công, mã đứng tên ai phải được thoả thuận rõ bằng văn bản giữa hai bên.

Nếu cần một mã để quản lý kho nội bộ hoặc để tiệm quen quét cho nhanh, hãy dùng mã nội bộ, do chính tiệm hoặc chính bạn gán, chỉ dùng trong phạm vi đó và không in lên tem như thể đó là mã đã đăng ký. Cách đặt mã nội bộ cho gọn có bài riêng trong danh mục này.

Lộ trình gợi ý cho cơ sở đang bán chợ và bán online

Thứ tự dưới đây đi từ việc bắt buộc tới việc tuỳ chọn. Mỗi bước nên xong trước khi sang bước sau, vì bước sau dựa vào dữ liệu của bước trước.

  1. Làm nhãn đủ nội dung bắt buộc theo Nghị định 43/2017/NĐ-CP và Nghị định 111/2021/NĐ-CP, đối chiếu phụ lục cho đúng nhóm hàng của mình.
  2. Đặt quy tắc đánh số lô và in số lô trên từng sản phẩm, kèm sổ ghi chép mỗi mẻ làm ra.
  3. Lập danh sách quy cách hàng hoá: tên, vị, định lượng, kiểu đóng gói. Mỗi dòng là một mặt hàng riêng.
  4. Nếu muốn, thêm một mã QR dẫn tới trang thông tin sản phẩm, dùng cho khách mua online đọc thêm.
  5. Khi có kênh bán dùng máy quét, đăng ký mã số mã vạch đứng tên cơ sở và gán mã cho từng dòng trong danh sách quy cách.
  6. Sửa thiết kế tem để có chỗ cho mã vạch, in thử, quét thử, rồi mới in số lượng.

Để ý rằng bước năm dựa trực tiếp vào bước ba. Cơ sở nào có sẵn danh sách quy cách gọn gàng thì gán mã chỉ mất một buổi; cơ sở chưa có danh sách thường phải làm lại vài lần vì phát hiện hai mặt hàng trùng tên mà khác định lượng.

Trong lúc chưa có mã vạch, tem cần chắc những phần nào

Chưa có mã vạch không có nghĩa tem được làm qua loa. Khi một khách mua online cầm hũ hàng của bạn lên, những thứ họ đọc và những thứ cơ quan kiểm tra xem đều là chữ, không phải vạch.

  • Tên hàng hoá đúng với thứ bên trong, không đặt tên gây hiểu nhầm về thành phần hay công dụng.
  • Tên và địa chỉ cơ sở chịu trách nhiệm về hàng hoá, địa chỉ ghi theo đơn vị hành chính hiện hành, không còn cấp huyện sau tháng 7 năm 2025.
  • Xuất xứ hàng hoá theo cách ghi mà nghị định cho phép.
  • Các nội dung theo nhóm hàng: định lượng, ngày sản xuất, hạn sử dụng, thành phần, hướng dẫn bảo quản, cảnh báo nếu có; đối chiếu phụ lục để biết nhóm của mình cần mục nào.
  • Số lô in rõ, đặt ở chỗ không bị nếp gấp hay nắp che, để khi có phản ánh bạn biết ngay mẻ nào.
  • Khoảng trống dự phòng trên thiết kế, nếu dự định vài tháng nữa đăng ký mã vạch.

Ví dụ giả định: Cơ sở Mứt Gừng Tân Hoà, xã Tân Hoà, tỉnh Vĩnh Long, bán chủ yếu qua mạng xã hội. Cơ sở in tem đủ bốn nhóm nội dung trên, số lô theo ngày nấu, chừa một ô vuông góc dưới bên phải. Nửa năm sau có một chuỗi cửa hàng đặc sản hỏi mua, cơ sở đăng ký mã và chỉ việc đặt mã vào ô đã chừa, không phải thiết kế lại tem.

Câu hỏi thường gặp

Bán hàng trên mạng xã hội không có mã vạch có bị coi là hàng không rõ nguồn gốc không?

Nguồn gốc hàng hoá được thể hiện qua nội dung trên nhãn như tên, địa chỉ cơ sở chịu trách nhiệm và xuất xứ, cùng giấy tờ chứng minh nguồn gốc khi cần, chứ không phải qua mã vạch. Hàng có nhãn đủ và đúng thì việc thiếu mã vạch tự nó không làm hàng thành không rõ nguồn gốc.

Sàn thương mại điện tử có bắt buộc mã vạch không?

Tuỳ sàn và tuỳ ngành hàng. Nhiều sàn có ô nhập mã sản phẩm, có ngành hàng bắt buộc, có ngành hàng để tự chọn, và quy định này thay đổi theo thời gian. Bạn nên đọc hướng dẫn người bán hiện hành của chính sàn đó cho đúng ngành hàng mình đăng.

Có thể dùng mã vạch của nhà gia công đang làm hàng cho mình không?

Chỉ khi hai bên thoả thuận rõ bằng văn bản về việc mã đứng tên ai và ai chịu trách nhiệm về hàng hoá. Tự ý in mã của bên khác lên tem của mình là không nên, vì mã gắn với chủ thể đã đăng ký và có thể gây nhầm lẫn khi hàng vào hệ thống bán lẻ.

Mã vạch có chứng minh được hàng sản xuất tại Việt Nam không?

Không. Ba chữ số đầu chỉ cho biết mã được cấp qua tổ chức mã số của quốc gia nào. Xuất xứ hàng hoá phải được ghi bằng chữ trên nhãn theo cách nghị định về nhãn hàng hoá cho phép, và có hồ sơ chứng minh khi cần.

Chưa có mã vạch thì có nên in mã QR thay thế không?

Mã QR và mã vạch phục vụ hai việc khác nhau. Mã QR thường dẫn khách tới trang thông tin, còn máy quét ở quầy tính tiền của siêu thị cần mã vạch đăng ký. Bạn có thể in mã QR cho khách đọc thêm, nhưng nó không thay được mã vạch khi đối tác yêu cầu mã vạch.

Đăng ký mã vạch rồi thì có phải in lại toàn bộ tem cũ không?

Tem cũ còn tồn có thể dùng tiếp ở các kênh không quét mã, miễn nội dung bắt buộc vẫn đúng. Riêng hàng giao cho kênh cần quét thì phải có mã, nên nhiều cơ sở cho hết tem cũ ở chợ và mạng xã hội, còn lô mới in kèm mã.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138