Khi chào hàng một chuỗi siêu thị, câu hỏi về mã vạch hiếm khi dừng ở "có mã chưa". Bộ phận mua hàng muốn biết mã đó đứng tên ai, mỗi vị, mỗi cỡ có mã riêng không, mã trên mẫu có quét được không, thông tin trong danh mục có khớp với chữ in trên nhãn không. Một bảng danh mục mã hàng sạch sẽ thường là thứ giúp buổi chào hàng bớt một vòng hỏi đi hỏi lại.
Bài này dành cho cơ sở đã hoặc sắp đăng ký mã số mã vạch, chuẩn bị đưa hàng vào chuỗi bán lẻ lần đầu. Phần cấu trúc dãy số và quy tắc in cho máy đọc có ở bài chuyên về in bao bì; ở đây tập trung vào việc sắp xếp mã thành hồ sơ mà người mua hàng dễ đọc, dễ nhập.
Vì sao chuỗi bán lẻ coi mã vạch là điều kiện đầu tiên
Một siêu thị cỡ vừa quản lý hàng nghìn mặt hàng. Mỗi lần thu ngân quét, hệ thống phải biết ngay đó là món gì, giá bao nhiêu, thuộc nhà cung cấp nào, trừ tồn ở kho nào. Mã vạch là chiếc chìa khoá cho toàn bộ chuỗi đó: nhận hàng ở kho, xếp lên kệ, tính tiền, đặt hàng bổ sung, đối soát công nợ với nhà cung cấp. Một mặt hàng không có mã, hoặc có mã nhưng đọc sai, sẽ làm nghẽn đúng chỗ mà siêu thị cần chạy nhanh nhất là quầy tính tiền.
Vì thế yêu cầu của chuỗi bán lẻ về mã thường khắt khe hơn yêu cầu của luật về nhãn. Nghị định 43/2017/NĐ-CP và Nghị định 111/2021/NĐ-CP lo phần nội dung chữ trên nhãn, còn mã vạch là thoả thuận thương mại giữa bạn và bên mua. Bên mua có quyền đặt điều kiện, và bạn nên coi các điều kiện đó như một phần của hợp đồng: hỏi rõ, ghi lại, làm đúng.
Nên nhớ rằng mỗi chuỗi có quy trình riêng. Có nơi yêu cầu nhà cung cấp tự nhập danh mục lên cổng thông tin của họ, có nơi nhận bảng tính qua thư, có nơi đòi kèm ảnh chụp mặt nhãn. Hỏi cách nộp ngay từ lần liên hệ đầu để chuẩn bị đúng định dạng.
Bộ phận mua hàng thường hỏi gì về mã
Mã đứng tên ai. Họ muốn mã do chính cơ sở cung cấp hàng đăng ký, hoặc nếu hàng gia công thì có thoả thuận rõ về chủ sở hữu mã. Mã đứng tên một bên không liên quan là dấu hiệu khiến bên mua dè dặt.
Mỗi quy cách một mã hay chưa. Hũ hai trăm gam và hũ năm trăm gam là hai mặt hàng. Vị cay và vị không cay cũng là hai mặt hàng. Một mã dùng chung cho nhiều quy cách sẽ làm hỏng tồn kho và giá bán của họ.
Mã thùng có không. Nhiều chuỗi nhận hàng theo thùng và muốn thùng có mã riêng, khác mã của từng đơn vị bán lẻ bên trong. Chuyện tem thùng có bài riêng trong danh mục này.
Thông tin trong danh mục có khớp với nhãn không. Tên hàng, định lượng, quy cách đóng gói trong bảng phải giống chữ trên nhãn. Lệch một chữ thôi, như ghi hai trăm gam trong bảng mà nhãn ghi hai trăm năm mươi gam, cũng đủ để hồ sơ bị trả lại.
Mã trên mẫu thật có quét được không. Nhiều nơi quét thử ngay trên mẫu bạn mang tới. Mã in đẹp trên tệp thiết kế nhưng nằm trên mặt cong của chai hoặc bị màng co làm loá thì vẫn có thể không đọc được.
Lập bảng danh mục mã hàng gửi kèm hồ sơ
Dù chuỗi bán lẻ dùng biểu mẫu riêng, bạn vẫn nên có sẵn một bảng gốc của cơ sở. Bảng dưới là các cột gợi ý, kèm ví dụ giả định của một cơ sở làm nước chấm.
| Cột | Ghi gì | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Mã hàng | Dãy số mã vạch đã đăng ký cho đơn vị bán lẻ | Dãy mười ba số do cơ sở được cấp |
| Tên hàng như trên nhãn | Chép đúng từng chữ trên mặt nhãn | Nước mắm ớt tỏi |
| Định lượng | Đúng con số và đơn vị in trên nhãn | 250 ml |
| Quy cách đóng gói | Chai, hũ, túi, hộp; chất liệu | Chai thuỷ tinh nắp vặn |
| Số đơn vị mỗi thùng | Số chai trong một thùng giao hàng | 24 chai |
| Mã thùng | Mã riêng cho thùng nếu có | Mã thùng tương ứng |
| Hạn sử dụng tính từ ngày sản xuất | Thời hạn ghi trên nhãn | 12 tháng |
| Điều kiện bảo quản | Như ghi trên nhãn | Nơi khô ráo, tránh nắng |
| Ảnh mặt nhãn | Tên tệp ảnh chụp rõ mặt nhãn có mã | nuoc-mam-ot-toi-250 |
Giữ bảng này làm nguồn gốc duy nhất. Mỗi lần đổi nhãn, đổi định lượng, đổi thùng, bạn sửa ở đây trước rồi mới gửi bản cập nhật cho từng chuỗi. Cơ sở nào giữ thông tin rải rác trong tin nhắn với từng nơi thường đến lúc nào đó gửi cho hai chuỗi hai con số khác nhau cho cùng một mặt hàng.
Hàng cân ký, hàng tươi và mã do siêu thị tự in
Có một nhóm hàng không theo cách làm trên: hàng bán theo cân, như trái cây sấy đổ bao lớn để khách tự lấy, hạt điều cân theo lạng, bánh tráng bán lẻ theo xấp. Với nhóm này, siêu thị thường cân rồi in tem tại chỗ, trên tem có một mã nội bộ mang cả thông tin trọng lượng hoặc giá. Theo quy ước của hệ thống mã số quốc tế, có những dải đầu số dành riêng cho việc lưu hành nội bộ kiểu này, nên mã đó không phải mã của bạn và cũng không dùng được ở nơi khác.
Điều bạn cần làm rõ với siêu thị là ai chịu trách nhiệm phần chữ trên tem cân. Tem cân chủ yếu ghi tên hàng, trọng lượng, giá; nhưng hàng hoá vẫn cần đủ nội dung nhãn theo quy định của nhóm hàng đó. Có nơi dán nhãn của nhà cung cấp lên bao lớn hoặc khay trưng bày, có nơi in thêm thông tin trên tem cân. Bạn hỏi cụ thể và cung cấp đủ thông tin cho họ, đừng mặc định siêu thị tự lo.
Với hàng vừa có gói sẵn vừa có bán theo cân, hãy tách bạch hai dòng trong danh mục. Gói sẵn năm trăm gam có mã vạch của bạn; hàng xá thì ghi rõ là hàng cân, mã do siêu thị gán. Gộp hai thứ vào một dòng là nguồn lẫn lộn kéo dài nhiều tháng.
Kiểm mã trên mẫu thật trước buổi gặp
Đừng chỉ kiểm trên tệp thiết kế. Hãy kiểm trên đúng chai, đúng hũ, đúng túi sẽ giao, sau khi đã dán tem, đóng nắp, bọc màng nếu có.
- Quét từng mẫu bằng máy quét cầm tay nếu có, hoặc bằng ứng dụng quét trên điện thoại; mỗi mẫu quét vài lần ở các góc khác nhau.
- So dãy số máy đọc ra với dãy số trong bảng danh mục, từng chữ số một, cho từng quy cách.
- Thử dưới ánh đèn huỳnh quang trắng và đèn vàng, vì màng co và giấy bóng hay gây loá ở một loại đèn.
- Với chai tròn, xem mã có quấn theo chiều cong khiến vạch hai đầu bị khuất không.
- Kiểm mã thùng tương tự trên một thùng đã dán băng keo, vì băng keo trong đè lên mã là lỗi rất hay gặp.
- Chụp ảnh từng mẫu kèm kết quả quét, lưu cùng bảng danh mục.
Nếu có mẫu quét không ra, đừng mang đi gặp với hy vọng bên kia không thử. Sửa vị trí dán, đổi chất liệu tem hoặc in lại, rồi kiểm lại từ đầu. Cách chọn chất liệu tem để giảm loá có ở danh mục về chất liệu và cách in.
Những lỗi về mã hay làm hỏng buổi chào hàng
Phần lớn lỗi dưới đây không phải lỗi in mà là lỗi quản lý. Chúng xuất hiện khi cơ sở mở rộng mặt hàng nhanh hơn tốc độ ghi chép.
- Hai vị khác nhau dùng chung một mã vì "bao bì giống nhau, chỉ khác sticker vị".
- Đổi định lượng từ hai trăm gam lên hai trăm năm mươi gam nhưng giữ mã cũ.
- Hộp quà gồm ba hũ dùng mã của một hũ lẻ, khiến máy tính tiền hiểu là một hũ.
- Tem phụ, tem niêm phong hay sticker khuyến mãi dán đè một phần mã.
- Mã nằm trên mép gấp của túi hoặc đường hàn của túi zip.
- Danh mục gửi chuỗi A khác danh mục gửi chuỗi B vì làm hai lần ở hai thời điểm.
Mỗi lỗi trên đều sửa được, nhưng sửa sau khi hàng đã lên kệ tốn công hơn nhiều so với rà một lượt trước buổi gặp. Danh sách tự kiểm đầy đủ cho cả tem có ở danh mục về lỗi nhãn và cách sửa.
Sau khi được nhận hàng: giữ mã ổn định
Khi mặt hàng đã vào hệ thống của chuỗi bán lẻ, mã của nó gắn với lịch sử bán, tồn kho và đơn đặt hàng. Đổi mã tuỳ tiện sẽ khiến bên mua phải tạo mặt hàng mới, và trong thời gian chuyển đổi kệ có thể có hai mã cho cùng một món. Nguyên tắc chung là thay đổi nào làm khách mua nhận ra đó là sản phẩm khác, như đổi định lượng, đổi vị, đổi số đơn vị trong hộp, thì cần mã mới; còn đổi nhỏ về màu sắc thiết kế mà nội dung và quy cách không đổi thì thường giữ mã. Trường hợp không chắc, hỏi tổ chức quản lý mã số và hỏi luôn bên mua.
Một mã đã ngừng dùng cũng không nên gán ngay cho sản phẩm khác, vì trong hệ thống của đối tác có thể còn dữ liệu cũ. Hãy ghi trạng thái "ngừng" trong bảng danh mục thay vì xoá dòng, để sau này nhìn lại biết mã nào đã từng thuộc về món nào.
Cuối cùng, mỗi lần thay đổi, hãy báo bằng văn bản cho từng chuỗi, kèm ngày bắt đầu giao hàng theo quy cách mới. Một thư báo ngắn, đính kèm bảng danh mục đã cập nhật và ảnh nhãn mới, giúp hai bên khỏi tranh cãi khi kho nhận hàng thấy mã lạ.
Câu hỏi thường gặp
Siêu thị có chấp nhận hàng dùng mã vạch của nhà phân phối không?
Có những trường hợp nhà phân phối hoặc chính chuỗi bán lẻ làm hàng mang nhãn riêng của họ và dùng mã của họ, nhưng đó là thoả thuận cụ thể giữa các bên. Với hàng mang nhãn của cơ sở bạn, bên mua thường muốn mã do cơ sở đăng ký. Hỏi rõ yêu cầu của từng chuỗi trước khi chuẩn bị.
Hộp quà ghép nhiều sản phẩm có cần mã riêng không?
Thường là có, vì hộp quà là một đơn vị bán khác với từng hũ lẻ bên trong. Nếu dùng mã của một hũ lẻ, máy tính tiền sẽ hiểu là bán một hũ, làm sai giá và sai tồn kho. Gán cho hộp quà một mã riêng và ghi rõ thành phần hộp trong danh mục.
Đổi màu thiết kế nhãn có phải đổi mã vạch không?
Nếu tên hàng, định lượng, vị và quy cách đóng gói không đổi, việc đổi màu thiết kế thường không cần mã mới. Tuy vậy, mỗi chuỗi có thể có yêu cầu riêng về việc báo trước khi đổi bao bì, nên hãy thông báo cho họ kèm ảnh nhãn mới.
Mã vạch in trên chai tròn hay bị quét không ra thì làm sao?
Thử xoay mã theo chiều dọc, tức các vạch song song với thân chai, để chiều cong không làm khuất hai đầu mã. Kiểm thêm việc màng co có gây loá không. Sau mỗi thay đổi, quét lại trên mẫu thật trước khi in số lượng lớn.
Có cần mang theo giấy tờ đăng ký mã khi đi chào hàng không?
Nên mang bản sao giấy tờ chứng minh mã đứng tên cơ sở, hoặc có sẵn để gửi khi được hỏi. Nhiều chuỗi bán lẻ kiểm tra điều này trong hồ sơ nhà cung cấp, cùng với các giấy tờ khác liên quan đến nhóm hàng của bạn.
Hàng bán theo cân ở siêu thị thì nhãn của cơ sở đặt ở đâu?
Cách làm khác nhau giữa các nơi. Có nơi dán nhãn của nhà cung cấp lên bao lớn hoặc khay trưng bày, có nơi in thêm thông tin trên tem cân. Bạn cần hỏi cụ thể siêu thị và cung cấp đủ thông tin nhãn theo quy định của nhóm hàng, đừng mặc định tem cân đã đủ.