Thiết kế cho mặt cong khác mặt phẳng ở một điểm cốt lõi: người xem không bao giờ thấy toàn bộ tem cùng lúc. Trên chai tròn, mắt chỉ thấy khoảng một phần ba chu vi ở một góc nhìn; trên nắp hũ, chữ chạy vòng sẽ có đoạn bị lộn ngược. Vì vậy tem cho mặt cong phải được chia thành các vùng nhìn, mỗi vùng tự đứng được một mình.
Bài này đi qua cách tính chiều dài nhãn quấn chai, chọn chồng mép hay chừa khoảng hở, chia vùng nhìn khi xoay chai, rồi tới cách đặt chữ trên tem tròn dán nắp. Các nguyên tắc về nội dung bắt buộc, cỡ chữ và màu vẫn như tem phẳng; ở đây chỉ bàn phần riêng của hình học cong.
Tính chiều dài nhãn quấn quanh chai
Chu vi của một thân chai tròn bằng đường kính nhân với số pi, xấp xỉ 3,14. Chai đường kính 6 cm có chu vi khoảng 18,8 cm. Tuy vậy, chai thật hiếm khi tròn đều tuyệt đối, và đường kính đo bằng thước kẻ thường lệch. Cách chắc hơn là quấn một dải giấy mỏng quanh thân ở đúng độ cao sẽ dán tem, đánh dấu chỗ gặp nhau, rồi trải ra đo.
Có ba lựa chọn cho chiều dài nhãn. Nhãn quấn kín có chồng mép: dài hơn chu vi một đoạn để hai đầu đè lên nhau, cho cảm giác liền mạch và che kín thân chai. Nhãn quấn gần kín chừa khe: ngắn hơn chu vi một chút, hai đầu không chạm nhau, dễ dán tay hơn vì không phải căn chồng mép chính xác. Nhãn không quấn kín: chỉ chiếm một phần chu vi, phần còn lại để lộ sản phẩm, hoặc dùng hai tem trước sau riêng.
Với chồng mép, đoạn chồng nên đủ để keo bám vào nhau nhưng không quá dài. Đầu nhãn nằm dưới phải là vùng không có chữ quan trọng, vì nó sẽ bị đè. Với nhãn chừa khe, khe phải nằm ở mặt sau của chai và đủ rộng để chênh lệch kích thước giữa các chai trong lô không làm hai đầu chạm nhau. Độ dài đoạn chồng hay đoạn khe phù hợp phụ thuộc chất liệu decal và cách dán; hãy hỏi nhà in và thử trên chai thật.
Chiều cao nhãn thì đo phần thân thẳng giữa vai và chân chai, trừ khoảng hở ở trên và dưới. Nhãn cao gần sát vai chai dễ bị vênh mép trên vì vai bắt đầu cong vào.
Chia vùng nhìn khi khách xoay chai
Hình dung nhãn trải phẳng như một dải dài, chia làm các vùng theo thứ tự khách nhìn khi cầm chai lên và xoay. Một cách chia phổ biến cho nhãn quấn kín:
| Vùng | Vị trí trên dải nhãn | Nội dung | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Mặt trước | Phần giữa dải | Tên sản phẩm, tên loại hàng, định lượng, điểm nhìn chính | Phải đọc trọn trong một góc nhìn, không vắt sang hai bên |
| Mặt bên phải | Ngay cạnh mặt trước | Thành phần, hướng dẫn sử dụng | Căn trái, đọc liền một khối |
| Mặt bên trái | Phía bên kia mặt trước | Tên, địa chỉ cơ sở, xuất xứ, bảo quản, cảnh báo | Giữ thứ tự khối tra cứu quen thuộc |
| Mặt sau | Hai đầu dải nhãn gặp nhau | Ô ngày sản xuất, hạn sử dụng, số lô, mã vạch nếu có | Không đặt chữ quan trọng ở đoạn bị chồng mép |
Mỗi vùng nên rộng khoảng một phần ba đến một phần tư chu vi tuỳ đường kính chai. Chai đường kính nhỏ cong gắt hơn, mỗi vùng cần hẹp hơn để chữ không chạy vòng ra khỏi tầm nhìn. Nếu khối thông tin không vừa hai vùng bên, đó là dấu hiệu cần chai lớn hơn hoặc nhãn cao hơn, không phải chữ nhỏ hơn.
Chữ trên mặt cong: những điều khác với mặt phẳng
Dòng chữ ngang càng dài càng bị cong khuất. Một dòng chữ dài chạy ngang trên chai nhỏ, hai đầu dòng sẽ quay vào trong và khó đọc. Với chai đường kính nhỏ, chia khối thông tin thành cột hẹp, dòng ngắn.
Chữ dọc theo chiều cao chai đọc được trên chai rất nhỏ. Ở lọ tinh dầu, ống nhỏ, có thể xoay chữ chạy dọc thân để tận dụng chiều cao, vì theo chiều dọc thân chai không cong. Đổi lại người đọc phải nghiêng đầu, nên chỉ dùng khi thật cần.
Đường kẻ ngang và khung chữ nhật lộ rõ sai lệch. Khi nhãn dán hơi lệch, một đường viền ngang chạy quanh chai sẽ thành đường xoắn nhẹ rất dễ nhìn ra. Thiết kế ít đường ngang dài giúp sai lệch khi dán tay ít lộ hơn.
Mã vạch nên chạy theo chiều cao, không vòng quanh. Mã vạch đặt vòng theo chu vi chai nhỏ bị cong làm máy quét khó đọc. Đặt các vạch song song với trục chai, tức vạch nằm dọc, để mã không bị bẻ cong. Chi tiết kỹ thuật về mã vạch có bài ở mục mã vạch của trang.
Chai trong cho phép nhìn xuyên qua. Với chai thuỷ tinh hoặc nhựa trong chứa sản phẩm trong, mặt sau nhãn có thể nhìn thấy qua chai từ phía trước. Mặt sau nhãn giấy thường trắng, có thể dùng làm khung nền; nếu không muốn thấy, cân nhắc in mặt sau hoặc chừa khe ở vị trí khác.
Tem tròn dán nắp hũ: chữ chạy vòng và chữ nằm ngang
Tem tròn trên nắp là chỗ khách nhìn đầu tiên khi hũ được xếp thấp hoặc đựng trong hộp mở nắp. Nó chỉ có diện tích nhỏ, nên chỉ chứa tầng nhận diện: tên loại hàng, tên riêng, có thể thêm hương vị. Khối thông tin bắt buộc nên ở tem thân, vì quy định yêu cầu nhãn ở vị trí quan sát được đầy đủ nội dung mà không phải tháo rời các phần của hàng hoá, và nắp là thứ sẽ bị mở ra, có khi bị vứt đi.
Chữ trên tem tròn có hai cách đặt. Chữ nằm ngang theo các dòng thẳng ở giữa tem đọc dễ nhất, nhưng dòng trên và dòng dưới bị ngắn lại vì vòng tròn hẹp dần. Chữ chạy theo vòng cung bám mép tem tạo cảm giác hoàn chỉnh, nhưng chỉ đọc tốt ở nửa trên; nửa dưới nếu chạy cùng chiều sẽ lộn ngược. Cách thường dùng là chữ cung phía trên chạy theo chiều kim đồng hồ, chữ cung phía dưới chạy ngược chiều để vẫn đọc xuôi, và chữ cung chỉ dùng cho vài từ ngắn.
Tem nắp cần chừa vùng an toàn ở mép rộng hơn tem phẳng, vì nắp vặn có vân, có gờ, và tem tròn cắt lệch một chút là thấy ngay. Nắp có chỗ lõm hoặc in nổi ở giữa thì đo đường kính phần phẳng thật sự, không phải đường kính ngoài của nắp.
Nếu hũ dùng nắp vặn thiếc hay nhựa có in sẵn hoạ tiết, kiểm tem có che hết phần hoạ tiết không hay để lộ một vành, và vành lộ ra có hợp màu với tem không.
Nhãn cổ chai và tem dải dọc: phần phụ cho chai nhỏ
Khi thân chai không đủ chỗ, cổ chai là vùng phụ hay bị bỏ quên. Một dải tem quấn quanh cổ, hoặc một tem hình cờ gập đôi bám quanh cổ, có thể chứa tên dòng sản phẩm, hương vị hay một biểu tượng nhận diện, giải phóng thân chai cho khối thông tin. Cổ chai thường thu nhỏ dần lên miệng, nên dải cổ phải hẹp chiều cao và đo chu vi ở đúng chỗ dán.
Một kiểu khác là tem dải dọc: một dải hẹp chạy từ vai xuống gần chân chai ở mặt trước, để lộ phần lớn sản phẩm hai bên. Kiểu này hợp với sản phẩm có màu đẹp như mật ong, siro, dầu ăn có màu. Vì dải dọc nằm trên phần thân thẳng nên chữ không bị cong theo chiều ngang, chỉ cần giữ dòng chữ ngắn. Khối thông tin khi đó đặt ở một tem riêng mặt sau.
Dùng thêm tem phụ nghĩa là thêm một bước dán và thêm một chỗ có thể dán lệch. Với cơ sở dán tay, hãy cân nhắc số tem trên mỗi chai: hai tem là dễ quản lý, ba tem trở lên bắt đầu chậm và dễ lẫn khi làm nhiều hương vị cùng lúc.
Dựng file cho nhãn quấn và tem tròn
Thao tác trong phần mềm khác tem phẳng ở vài điểm. Trình tự sau giúp tránh phải dựng lại:
- Tạo trang có chiều rộng bằng chiều dài nhãn trải phẳng, kể cả đoạn chồng mép nếu có, chiều cao bằng chiều cao nhãn.
- Kẻ đường gióng dọc chia các vùng nhìn, đánh dấu riêng đoạn chồng mép hoặc khe để không đặt chữ vào đó.
- Đặt mặt trước vào giữa, các khối thông tin vào hai bên theo bảng vùng nhìn.
- Với tem tròn, tạo trang vuông, vẽ vòng tròn cắt, vòng tràn lề bên ngoài và vòng an toàn bên trong; đặt chữ cung bằng chức năng chữ chạy theo đường.
- In thử 100% trên giấy, cắt, quấn quanh chai thật hoặc dán lên nắp thật, xoay và đọc từng vùng.
- Điều chỉnh độ rộng các vùng nếu chữ ở mép vùng bị cong khuất, rồi in thử lại.
Với hũ thân côn cần tem hình cánh quạt, dựng file phức tạp hơn vì phải vẽ cung tròn đúng bán kính. Nhiều nhà in làm tem có thể dựng khuôn cánh quạt từ kích thước bạn đo; gửi họ chu vi trên, chu vi dưới và chiều cao vùng dán.
Lỗi hay gặp với tem trên mặt cong
Những lỗi dưới đây thường chỉ lộ ra khi đã dán lên sản phẩm, nên đáng kiểm từ bản in thử:
- Tên sản phẩm đặt lệch khỏi giữa dải nhãn, khi dán xong mặt trước không trùng với mặt chai quay ra ngoài.
- Ô hạn sử dụng rơi đúng đoạn chồng mép và bị chính đầu nhãn kia đè lên.
- Chữ cung dưới tem nắp chạy cùng chiều chữ cung trên, khách phải xoay hũ ngược mới đọc được.
- Tem quấn tính theo chu vi một chiếc chai mẫu, lô chai mới to hơn nên hai đầu không gặp nhau.
- Đường viền ngang chạy quanh nhãn làm lộ rõ mọi lần dán lệch.
- Tem nắp đè lên đường ren hoặc mép nắp, mở nắp vài lần là tem bong.
Ví dụ giả định: một cơ sở nước cốt chanh muối ở một phường của tỉnh Quảng Ngãi quấn nhãn kín có chồng mép cho chai 250 ml, đặt ô hạn sử dụng ở mép phải dải nhãn. Khi dán, mép phải nằm dưới mép trái, ô ngày tháng bị che một nửa. Bản sửa dời ô ngày tháng vào trong khoảng hai phân, để trống đoạn chồng mép, vấn đề hết ngay mà không phải đổi khổ nhãn.
Câu hỏi thường gặp
Nhãn quấn chai nên chồng mép hay chừa khe?
Chồng mép cho cảm giác liền mạch và che kín thân chai, nhưng đòi dán chính xác hơn. Chừa khe dễ dán tay hơn và chịu được chênh lệch kích thước chai trong lô. Cơ sở nhỏ dán tay thường bắt đầu với chừa khe ở mặt sau chai.
Vì sao nhãn chai bị nhăn dù đã đo chu vi đúng?
Thường vì thân chai không thẳng mà hơi côn, hoặc nhãn quá cao lấn lên vai và chân chai. Đo chu vi ở cả phần trên và phần dưới vùng dán; nếu chênh lệch rõ thì cần nhãn hình cánh quạt hoặc giảm chiều cao nhãn.
Có nên đặt thông tin bắt buộc trên tem nắp hũ không?
Không nên đặt khối thông tin bắt buộc chỉ trên tem nắp, vì nắp có thể bị mở và tách khỏi hũ. Tem nắp nên dùng cho nhận diện, còn khối thông tin để ở tem thân hũ, nơi luôn đi cùng sản phẩm.
Chữ cung trên tem tròn nên dài bao nhiêu?
Ngắn thôi, thường là vài từ như tên cơ sở hoặc tên dòng sản phẩm. Chữ cung càng dài càng vòng xuống hai bên và khó đọc. Phần nội dung dài hơn đặt thành dòng ngang ở giữa tem.
Chai rất nhỏ như lọ tinh dầu thì làm nhãn thế nào cho đủ chữ?
Cân nhắc nhãn dạng gập nhiều lớp, thẻ treo cổ chai, hoặc hộp ngoài chứa khối thông tin. Có thể xoay chữ chạy dọc thân để tận dụng chiều cao. Nếu diện tích vẫn không đủ, đối chiếu quy định về nhãn có diện tích hạn chế trong Nghị định 43/2017/NĐ-CP và Nghị định 111/2021/NĐ-CP.