Nhãn của một hũ kem, thỏi son hay chai dầu dưỡng tự làm cần có ba nội dung chung của mọi hàng hoá — tên hàng hoá, tên và địa chỉ của tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm, xuất xứ — cộng thêm nhóm nội dung riêng cho mỹ phẩm như định lượng, thành phần, số lô, ngày sản xuất, hạn sử dụng, hướng dẫn sử dụng và cảnh báo. Khung này nằm trong Nghị định 43/2017/NĐ-CP về nhãn hàng hoá, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 111/2021/NĐ-CP; danh mục chi tiết theo nhóm hàng nằm ở phụ lục của nghị định.
Bài này viết cho người làm mỹ phẩm số lượng nhỏ: bán qua mạng xã hội, ký gửi ở tiệm quà, bán ở hội chợ cuối tuần. Phần lớn lỗi nhãn ở nhóm này không đến từ việc cố tình làm sai, mà từ việc nhìn nhãn của hãng lớn rồi chép bố cục, bỏ sót những dòng tưởng là trang trí. Dưới đây là từng dòng cần có, lý do của nó, và cách xếp tất cả lên một chiếc hũ chỉ to bằng nắp chai nước.
Mỹ phẩm làm tay vẫn là hàng hoá phải có nhãn
Chữ "handmade" trên mạng xã hội gợi cảm giác thủ công, gần gũi, như món quà làm cho người quen. Nhưng khi đã bán, dù chỉ vài chục hũ một tháng, sản phẩm đó là hàng hoá lưu thông và chịu quy định về nhãn như hàng của nhà máy. Nghị định về nhãn không phân biệt sản phẩm làm bằng máy hay bằng tay; nó hỏi ai chịu trách nhiệm về món hàng và người mua cần biết những gì để dùng an toàn.
Với mỹ phẩm, câu hỏi thứ hai đặc biệt nặng. Một hũ kem bôi lên da mỗi ngày, có thể lên mặt, lên môi, lên da em bé. Người dùng cần biết trong đó có gì để tránh chất mình dị ứng, biết dùng đến khi nào, biết phải ngưng khi nào. Nhãn là chỗ duy nhất trả lời những câu đó khi người bán không đứng cạnh người mua. Nếu có chuyện kích ứng, số lô và ngày sản xuất trên nhãn là manh mối để người làm truy lại mẻ hàng đó dùng nguyên liệu nào.
Ngoài nhãn, mỹ phẩm còn có thủ tục riêng trước khi được đưa ra thị trường và điều kiện riêng với cơ sở sản xuất. Phần đó không thuộc phạm vi bài này và thay đổi theo quy định chuyên ngành hiện hành; bạn nên hỏi trực tiếp cơ quan quản lý y tế ở tỉnh, thành nơi đặt cơ sở. Ở đây chỉ bàn chuyện chiếc nhãn: ghi gì, ghi thế nào cho đọc được và không nói quá.
Ba nội dung chung mà nhãn nào cũng phải có
Tên hàng hoá. Tên phải cho người đọc biết đây là sản phẩm gì, không chỉ là tên đặt cho vui. "Mây Chiều" là tên thương mại; "Kem dưỡng da tay" mới là tên cho biết bản chất. Cách an toàn là ghi cả hai: tên gọi riêng to ở mặt trước, ngay bên dưới hoặc bên cạnh là loại sản phẩm. Người mua lướt nhanh trên kệ hội chợ sẽ hiểu ngay đây là kem tay chứ không phải sáp thơm.
Tên và địa chỉ của tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm về hàng hoá. Với hộ kinh doanh, đây là tên hộ theo giấy đăng ký và địa chỉ đăng ký. Không nên chỉ ghi tên trang bán hàng hay tên tài khoản mạng xã hội, vì đó không phải chủ thể chịu trách nhiệm. Từ ngày 1/7/2025, địa chỉ hành chính chỉ còn hai cấp tỉnh và xã; nhãn in mới không nên ghi tên quận, huyện nữa. Nếu bạn thuê một cơ sở khác sản xuất, quy định có cách ghi riêng cho trường hợp gia công, nên đối chiếu nghị định để ghi đúng vai của từng bên.
Xuất xứ hàng hoá. Hàng làm hoàn toàn ở Việt Nam thường ghi "Sản xuất tại Việt Nam" hoặc "Xuất xứ: Việt Nam". Nếu bạn nhập một bán thành phẩm từ nước ngoài, chỉ chiết ra hũ nhỏ và dán nhãn, việc ghi "Sản xuất tại Việt Nam" có thể không đúng, vì công đoạn chiết rót thường không đủ để coi là nơi sản xuất. Trường hợp này phải tìm hiểu kỹ quy tắc xác định xuất xứ và đối chiếu Nghị định 111/2021/NĐ-CP, vì đây là phần nghị định này sửa đổi khá nhiều.
Ngôn ngữ trên nhãn. Nội dung bắt buộc phải ghi bằng tiếng Việt. Bạn có thể thêm tiếng Anh cho đẹp hoặc để bán cho khách nước ngoài, nhưng chữ nước ngoài không được to hơn chữ tiếng Việt tương ứng. Riêng danh sách thành phần mỹ phẩm thường viết theo danh pháp quốc tế; phần này có bài riêng trong cùng chuyên mục.
Nội dung riêng của nhóm mỹ phẩm: từng dòng và cách ghi
Phụ lục của Nghị định 43/2017/NĐ-CP liệt kê nội dung bắt buộc theo từng nhóm hàng. Bảng dưới gom những mục mà nhóm mỹ phẩm thường phải có, kèm cách ghi gợi ý cho cơ sở nhỏ. Trước khi in số lượng lớn, bạn nên đọc lại đúng dòng dành cho mỹ phẩm trong phụ lục bản đang có hiệu lực.
| Nội dung | Ghi thế nào | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Định lượng | Khối lượng tịnh hoặc thể tích thực, kèm đơn vị: 50 g, 30 ml | Ghi dung tích của hũ thay vì lượng kem thật bên trong |
| Thành phần | Liệt kê toàn bộ, theo thứ tự hàm lượng giảm dần | Chỉ ghi vài nguyên liệu "đẹp", bỏ chất bảo quản, chất nhũ hoá |
| Số lô sản xuất | Mã riêng cho từng mẻ, khớp với sổ ghi chép | Không có số lô, hoặc mọi mẻ dùng chung một số |
| Ngày sản xuất | Ngày, tháng, năm theo thứ tự rõ ràng | Viết tắt khó hiểu, mỗi mẻ ghi một kiểu |
| Hạn sử dụng | Ngày hết hạn, hoặc kèm hạn dùng sau khi mở nắp | Ghi "dùng trong 1 năm" mà không nói tính từ lúc nào |
| Hướng dẫn sử dụng | Dùng cho vùng nào, lượng bao nhiêu, mấy lần | Bỏ trống vì nghĩ ai cũng biết cách bôi kem |
| Cảnh báo | Thử trên vùng da nhỏ, tránh mắt, ngưng khi kích ứng | Không ghi cảnh báo với sản phẩm có tinh dầu |
Có hai dòng người làm nhỏ hay xem nhẹ nhất là số lô và cảnh báo. Số lô không phải hình thức: nếu một khách báo bị mẩn đỏ, bạn cần biết mẻ đó dùng chai tinh dầu nào, nhập ngày nào, để quyết định có phải thu hồi những hũ cùng mẻ hay không. Cảnh báo thì bảo vệ cả người dùng lẫn chính bạn, vì nó cho thấy bạn đã báo trước những rủi ro có thể lường được.
Công bố, cơ sở sản xuất và những thứ nằm ngoài chiếc nhãn
Nhiều người làm mỹ phẩm nhỏ bắt đầu bằng việc hỏi "nhãn ghi gì" trong khi câu hỏi đứng trước nó là "sản phẩm đã đủ điều kiện để bán chưa". Mỹ phẩm sản xuất trong nước, theo quy định chuyên ngành hiện hành, có thủ tục công bố trước khi lưu thông, và cơ sở sản xuất mỹ phẩm phải đáp ứng điều kiện về nơi làm, dụng cụ, người phụ trách, hồ sơ. Quy trình cụ thể, hồ sơ cần nộp và cơ quan tiếp nhận có thể thay đổi; thông tin chắc chắn nhất là từ cơ quan quản lý y tế nơi bạn đặt cơ sở.
Lý do nhắc chuyện này trong bài về nhãn: một số nội dung trên nhãn phải khớp với hồ sơ đã công bố. Tên sản phẩm, công dụng, thành phần ghi trên hũ không nên lệch với những gì đã khai. Nếu bạn đổi công thức, thêm một loại tinh dầu, bỏ một chất bảo quản, thì không chỉ nhãn phải in lại mà hồ sơ cũng có thể phải cập nhật. Thói quen tốt là giữ một tệp "bản gốc" cho mỗi sản phẩm, trong đó công thức, danh sách thành phần, câu công dụng và nội dung nhãn nằm cạnh nhau, đổi một chỗ là thấy ngay ba chỗ còn lại.
Ngoài ra, nếu sản phẩm của bạn thực chất là xà phòng giặt, nước lau sàn hay nến thơm, nó không thuộc nhóm mỹ phẩm và có nội dung nhãn khác. Ranh giới giữa các nhóm đôi khi không rõ, như xà phòng cục dùng rửa mặt hay rửa bát; các bài khác trong chuyên mục này đi riêng từng loại.
Hũ 15 g, son thỏi, chai lăn: xếp chữ ở đâu khi không đủ chỗ
Mỹ phẩm làm tay thường đựng trong bao bì rất nhỏ: hũ 10–15 g, thỏi son, chai lăn 10 ml. Diện tích dán nhãn có khi chỉ bằng một con tem. Nghị định có điều khoản cho trường hợp nhãn không đủ diện tích: một số nội dung chính phải nằm ngay trên nhãn gắn với sản phẩm, những nội dung còn lại có thể ghi trong tài liệu kèm theo, và trên nhãn phải chỉ rõ nơi ghi các nội dung đó. Danh sách nội dung nào bắt buộc nằm trên sản phẩm, bạn nên đọc đúng điều khoản này thay vì tự chọn.
Trong thực tế, cách xếp phổ biến của cơ sở nhỏ là dùng hai lớp. Lớp thứ nhất là hộp giấy nhỏ hoặc thẻ treo bọc ngoài, mang đủ mọi nội dung: tên, loại sản phẩm, cơ sở chịu trách nhiệm, địa chỉ, xuất xứ, định lượng, thành phần, hướng dẫn, cảnh báo, số lô, ngày sản xuất, hạn dùng. Lớp thứ hai là tem trên chính chiếc hũ, giữ những gì người dùng cần nhìn mỗi lần mở nắp: tên sản phẩm, loại sản phẩm, định lượng, số lô, hạn dùng. Hộp có thể bị vứt, nhưng hũ thì nằm trên bàn trang điểm cả tháng.
Với thỏi son, mặt đáy và thân ống là hai chỗ dán quen thuộc. Thân ống tròn nên tem dài dễ bong mép nếu dán vòng quá nửa chu vi; tem đáy tròn nhỏ hợp để ghi số lô và hạn dùng. Với chai lăn, dùng tem quấn quanh thân và chừa một khe hở dọc để người mua nhìn thấy mức tinh dầu còn lại. Cỡ chữ nhỏ nhất phải đọc được bằng mắt thường; nếu phải phóng to bằng điện thoại mới đọc nổi thì coi như người mua không đọc được.
Câu chữ công dụng: được nói gì và nên tránh gì
Mỹ phẩm chăm sóc, không chữa bệnh. Câu công dụng trên nhãn mỹ phẩm chỉ nên mô tả tác dụng làm sạch, làm thơm, giữ ẩm, làm mềm, bảo vệ, thay đổi diện mạo. Những chữ như "trị mụn", "chữa nám", "điều trị viêm da", "lành sẹo", "kháng nấm" là lời hứa về bệnh, đưa sản phẩm sang vùng của thuốc. Mỹ phẩm ghi công dụng như vậy là ghi sai bản chất hàng hoá, dù khách hàng cũ có khen thật.
Mô tả bằng cảm nhận có thể kiểm chứng. Thay vì "trị nứt nẻ", có thể viết "giúp da tay bớt khô ráp khi thời tiết hanh". Thay vì "trắng da cấp tốc", nói đúng cái sản phẩm làm được, ví dụ "làm sạch và giữ ẩm". Câu càng cụ thể về cảm nhận thì càng ít bị hiểu là lời hứa điều trị.
Không vay uy tín của người khác. Không ghi "được bác sĩ khuyên dùng", "đạt chuẩn quốc tế", "an toàn cho bà bầu" khi bạn không có căn cứ bằng văn bản cho từng chữ. Câu "an toàn tuyệt đối" và "không gây kích ứng" là hai câu hay gặp nhất mà không ai chứng minh được, vì da mỗi người phản ứng khác nhau.
Câu cảnh báo là phần của sự trung thực. Với sản phẩm có tinh dầu, có thể ghi: "Thử trên một vùng da nhỏ trước khi dùng. Tránh tiếp xúc với mắt. Ngưng dùng nếu da đỏ, ngứa hoặc rát." Sản phẩm dùng cho trẻ nhỏ cần cẩn trọng hơn nữa với tinh dầu và hương liệu; nếu không chắc một thành phần có dùng được cho trẻ hay không, đừng ghi "dùng được cho bé".
Ví dụ giả định: nhãn hoàn chỉnh của một hũ kem dưỡng tay
Dưới đây là nội dung của một nhãn hai lớp cho sản phẩm của một cơ sở tưởng tượng. Đây là ví dụ giả định để thấy các dòng đứng cạnh nhau ra sao, không phải mẫu đã được cơ quan nào duyệt; danh sách thành phần chỉ minh hoạ thứ tự ghi.
- Mặt trước hộp: Mây Chiều, bên dưới là "Kem dưỡng da tay hương oải hương", góc dưới ghi "50 g".
- Mặt sau hộp, dòng đầu: "Thành phần:" rồi danh sách theo danh pháp quốc tế, ví dụ Aqua, Butyrospermum Parkii Butter, Glycerin, Cetearyl Alcohol, Caprylic/Capric Triglyceride, Lavandula Angustifolia Oil, chất bảo quản, Linalool.
- Hướng dẫn: "Lấy một lượng bằng hạt đậu, xoa đều lên mu bàn tay và kẽ ngón, dùng khi da khô hoặc sau khi rửa tay."
- Cảnh báo: "Chỉ dùng ngoài da. Tránh tiếp xúc với mắt. Thử trên vùng da nhỏ trước khi dùng; ngưng khi có dấu hiệu kích ứng. Để xa tầm tay trẻ em."
- Bảo quản: "Đậy kín nắp, để nơi khô mát, tránh ánh nắng trực tiếp."
- Cơ sở chịu trách nhiệm: "Hộ kinh doanh Xưởng Mây Chiều (ví dụ giả định), xã Hiệp Thạnh, tỉnh Lâm Đồng." Xuất xứ: "Sản xuất tại Việt Nam."
- Ô in sau: "Số lô", "Ngày sản xuất", "Hạn sử dụng", để trống và đóng dấu hoặc dán tem phụ theo từng mẻ.
- Tem trên hũ: tên Mây Chiều, "Kem dưỡng da tay", 50 g, ô số lô và hạn sử dụng, cùng biểu tượng hũ mở nắp nếu bạn có ghi hạn dùng sau khi mở.
Để ý cách tách phần in sẵn và phần in sau. Những gì không đổi giữa các mẻ (tên, thành phần, hướng dẫn, cơ sở) được in một lần với số lượng lớn; những gì đổi theo mẻ (số lô, ngày, hạn) để ô trống. Cách này giúp không phải in lại cả nghìn tem chỉ vì sang mẻ mới.
Câu hỏi thường gặp
Bán mỹ phẩm tự làm qua mạng có cần dán nhãn không khi giao tận tay?
Có. Bán qua kênh nào thì sản phẩm vẫn là hàng hoá lưu thông và phải có nhãn theo Nghị định 43/2017/NĐ-CP. Giao tận tay không thay được nhãn, vì người dùng vẫn cần biết thành phần, hạn dùng và cảnh báo khi bạn không có mặt.
Có được ghi tên trang bán hàng thay cho tên cơ sở trên nhãn không?
Tên trang bán hàng có thể xuất hiện như một phần thương hiệu, nhưng dòng tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm phải là chủ thể thật, ví dụ hộ kinh doanh đã đăng ký, kèm địa chỉ. Tên tài khoản mạng xã hội không phải chủ thể chịu trách nhiệm theo nghĩa của nghị định.
Nhãn mỹ phẩm có bắt buộc phải có tiếng Anh không?
Không. Nội dung bắt buộc phải ghi bằng tiếng Việt; tiếng nước ngoài là tuỳ chọn và không được to hơn chữ tiếng Việt tương ứng. Danh sách thành phần thường dùng danh pháp quốc tế, cách ghi chi tiết nên đối chiếu quy định chuyên ngành mỹ phẩm hiện hành.
Hũ quá nhỏ thì có được bỏ bớt nội dung trên nhãn không?
Không được bỏ tuỳ ý. Nghị định cho phép ghi một số nội dung trong tài liệu kèm theo khi nhãn không đủ diện tích, nhưng những nội dung chính vẫn phải nằm trên nhãn và nhãn phải chỉ rõ nơi ghi phần còn lại. Hãy đọc đúng điều khoản đó trước khi thiết kế.
Đổi một loại tinh dầu trong công thức thì có phải đổi nhãn không?
Có, vì danh sách thành phần đã thay đổi, và có thể cả cảnh báo nếu tinh dầu mới có chất dễ gây dị ứng. Bạn cũng nên hỏi cơ quan quản lý xem việc đổi công thức có cần cập nhật hồ sơ công bố của sản phẩm hay không.
Ghi "dùng được cho mọi loại da" có sao không?
Đây là câu khó chứng minh, vì phản ứng của da mỗi người khác nhau. Nên mô tả sản phẩm phù hợp với nhu cầu gì, kèm hướng dẫn thử trên vùng da nhỏ, thay vì cam kết cho mọi người. Câu hứa chung chung dễ thành ghi sai công dụng.