Túi cà phê rang xay của cơ sở nhỏ cần nhãn như thực phẩm bao gói sẵn: tên hàng hoá nói rõ là cà phê hạt rang hay cà phê bột, thành phần ghi đủ những gì đã cho vào lúc rang như bơ, đường, muối, hương liệu, cùng định lượng, ngày sản xuất, hạn sử dụng, hướng dẫn bảo quản, tổ chức chịu trách nhiệm và xuất xứ theo Nghị định 43/2017/NĐ-CP đã sửa đổi bởi Nghị định 111/2021/NĐ-CP. Các lời ghi như "nguyên chất", tên vùng trồng, tỷ lệ phối trộn là thông tin thêm, chỉ ghi khi đúng và có căn cứ.
Cà phê là sản phẩm mà người mua đọc nhãn rất kỹ, vì họ quan tâm loại hạt, vùng trồng, mức rang và độ tươi. Đây cũng là sản phẩm mà nhãn dễ bị "làm đẹp" quá tay. Bài đi qua từng dòng, từ góc của cơ sở rang nhỏ bán tại chỗ và qua mạng.
Tên hàng hoá: hạt hay bột, cà phê hay cà phê tẩm
Dòng tên hàng hoá trên túi cà phê cần trả lời hai câu: sản phẩm ở dạng nào và có gì ngoài cà phê không. "Cà phê hạt rang" và "cà phê rang xay" là hai dạng khác nhau, người mua cần biết để chọn đúng dụng cụ pha. Nếu bán cả hai dạng từ cùng một mẻ rang, mỗi dạng một tem hoặc ít nhất một ô đánh dấu rõ ràng, không để người đóng gói tự viết tay.
Ở Việt Nam, nhiều cơ sở rang cà phê với bơ, đường, muối, nước mắm hay hương liệu để tạo vị quen thuộc với cách pha phin. Đây là kỹ thuật rang hợp lệ và có khách riêng, nhưng sản phẩm khi đó không còn chỉ là cà phê. Tên hàng hoá và dòng thành phần phải cho người mua biết điều đó; gọi một gói cà phê tẩm là "cà phê nguyên chất" là ghi sai bản chất.
Với sản phẩm có trộn thêm ngũ cốc rang như bắp, đậu nành, cũng vậy: tên và thành phần phản ánh đúng. Đậu nành còn là nhóm chất gây dị ứng, cần dòng cảnh báo. Người mua cà phê pha cho cả nhà, có khi cho người dị ứng, cần được biết.
Cà phê hoà tan, cà phê sữa pha sẵn dạng gói ba trong một là nhóm sản phẩm khác, với nhiều thành phần như đường, bột kem, chất tạo đặc. Bài này tập trung vào cà phê rang hạt và rang xay; nếu cơ sở mở rộng sang các dạng pha sẵn, nội dung nhãn sẽ dài hơn nhiều và cần soát lại từ đầu với phụ lục nghị định.
Dòng thành phần cho các kiểu cà phê thường gặp
Ví dụ dưới là giả định để minh hoạ cách ghi; thứ tự và tên thành phần thật lấy từ công thức của bạn, phụ gia ghi theo cách đã nêu trong quy định.
| Kiểu sản phẩm | Thành phần ghi trên nhãn (ví dụ giả định) | Lưu ý |
|---|---|---|
| Cà phê rang mộc | Cà phê robusta | Có thể ghi thêm vùng trồng nếu có căn cứ |
| Cà phê phối hai loại hạt | Cà phê robusta, cà phê arabica | Xếp theo khối lượng giảm dần; tỷ lệ ghi khi tên hay hình nhấn mạnh loại hạt |
| Cà phê rang bơ | Cà phê robusta, bơ, đường, muối | Bơ thuộc nhóm sữa, cần dòng cảnh báo dị ứng; bơ thực vật thì ghi đúng loại |
| Cà phê có hương liệu | Cà phê, hương liệu (ghi loại theo quy định) | Không gọi hương tổng hợp là hương tự nhiên |
| Cà phê trộn ngũ cốc | Cà phê, đậu nành rang, bắp rang | Đậu nành là chất gây dị ứng; tên hàng hoá cần phản ánh có ngũ cốc |
Câu hỏi hay gặp là có cần ghi lượng bơ, đường không. Nếu tên hoặc lời quảng bá nhấn mạnh thành phần đó, ví dụ "cà phê rang bơ Pháp", việc ghi tỷ lệ giúp minh bạch và có thể là yêu cầu của quy định về thành phần định lượng. Kiểm điều khoản trước khi in.
Ngày rang, ngày sản xuất và hạn sử dụng
Ngày sản xuất thường là ngày đóng gói. Cơ sở rang nhỏ hay rang một ngày, để nguội và cho hạt nghỉ, rồi mới xay và đóng túi. Chọn một quy tắc thống nhất cho ngày sản xuất, như ngày đóng gói, và ghi lại trong sổ. Nếu muốn ghi thêm ngày rang vì khách quan tâm độ tươi, ghi thành dòng riêng, không thay cho ngày sản xuất.
Hạn sử dụng khác với "thời gian ngon nhất". Cà phê rang mất hương nhanh sau vài tuần, nhưng vẫn an toàn lâu hơn nhiều nếu khô và kín. Hạn sử dụng trên nhãn là cam kết an toàn và chất lượng theo căn cứ của bạn. Muốn khuyên khách dùng trong vài tuần đầu để ngon nhất, đặt câu đó ở hướng dẫn sử dụng.
Bao bì quyết định hạn. Túi giấy một lớp, túi có van một chiều, túi màng ghép có lớp chắn cho thời gian giữ hương và chống ẩm rất khác nhau. Đổi bao bì là phải xem lại hạn sử dụng đã ghi.
Cà phê bột ngắn hơn cà phê hạt. Bột có diện tích tiếp xúc lớn hơn, mất hương và hút ẩm nhanh hơn hạt. Nếu bán cả hai dạng, đừng dùng chung một con số hạn cho cả hai khi chưa có căn cứ.
Xuất xứ, vùng trồng và chữ "nguyên chất"
Xuất xứ hàng hoá trên nhãn và vùng trồng hạt là hai thông tin khác nhau. Xuất xứ theo nghị định gắn với nơi sản phẩm được làm ra theo quy tắc xác định xuất xứ; với cà phê rang tại Việt Nam từ hạt trồng trong nước, cách ghi thường gặp là sản xuất tại Việt Nam. Trường hợp dùng hạt nhập khẩu rồi rang trong nước có quy tắc riêng, cần đối chiếu điều khoản về xuất xứ trước khi ghi.
Vùng trồng như một tỉnh Tây Nguyên hay một vùng cao phía Bắc là thông tin người mua cà phê rất thích, và là lời khẳng định cần căn cứ: hoá đơn mua hạt, giấy tờ của nhà cung cấp, quan hệ trực tiếp với nhà vườn. Một số tên vùng gắn với chỉ dẫn địa lý đã được bảo hộ; dùng tên đó cho sản phẩm mà không đáp ứng điều kiện là vi phạm. Khi không chắc, ghi tên tỉnh nơi mua hạt theo đúng giấy tờ, hoặc không ghi.
Chữ "nguyên chất" được hiểu là chỉ có cà phê. Cà phê rang bơ, đường, hay trộn ngũ cốc không nên dùng chữ này. Ngay cả "100% arabica" cũng là lời khẳng định về loại hạt mà bạn phải chứng minh được qua nguồn mua; trộn một phần robusta cho rẻ mà vẫn ghi 100% arabica là ghi sai.
Túi dùng thử, phin giấy đóng sẵn và hộp quà cà phê
Nhiều cơ sở rang nhỏ bán túi dùng thử vài chục gam hoặc phin giấy đóng sẵn từng gói. Bao bì nhỏ nhưng vẫn là hàng bao gói sẵn, nên vẫn cần các nội dung bắt buộc. Cách làm thường gặp là in tem nhỏ cho mặt trước với tên hàng hoá và định lượng, phần còn lại in ở mặt sau hoặc trên một thẻ kèm theo được gắn chắc với gói. Nếu thật sự không đủ chỗ, đọc kỹ điều khoản của nghị định về nhãn quá nhỏ trước khi rút bớt, đừng tự bỏ dòng nào.
Hộp quà cà phê thường gồm vài túi khác loại, có khi kèm phin, cốc. Mỗi túi cà phê giữ tem riêng của nó với đủ thông tin; hộp ngoài liệt kê các món bên trong. Phin, cốc là hàng hoá khác, có cách ghi nhãn riêng nếu bán như sản phẩm; khi đi kèm làm quà tặng, hỏi rõ cách ghi phù hợp.
Với cà phê gửi bán ở quán hoặc cửa hàng đặc sản, người bán lại thường để túi ngay cạnh máy xay, nơi nóng và có mùi. Một dòng hướng dẫn bảo quản rõ ràng trên tem, kèm lời dặn trực tiếp khi giao hàng, giúp sản phẩm giữ được chất lượng đến tay người mua cuối.
Soạn tem cho một dòng cà phê mới
Ví dụ giả định: cơ sở Rang Xay Đồi Thông ở một xã của tỉnh Lâm Đồng ra dòng phối trộn mới. Thứ tự làm như sau.
- Ghi công thức phối: loại hạt, tỷ lệ, có thêm gì khi rang không; lưu hoá đơn nguồn hạt cho từng loại.
- Chốt tên hàng hoá theo dạng sản phẩm và theo việc có tẩm hay không.
- Viết dòng thành phần theo khối lượng giảm dần, thêm dòng cảnh báo nếu có bơ, sữa, đậu nành.
- Chọn bao bì, rồi theo dõi hương vị và độ ẩm theo thời gian để đặt hạn sử dụng cho dạng hạt và dạng bột riêng.
- Viết hướng dẫn bảo quản: đóng kín sau khi mở, tránh ẩm, tránh nắng, tránh để gần thứ có mùi.
- Quyết định các thông tin thêm như vùng trồng, mức rang, ghi chú hương vị; chỉ giữ những gì chứng minh được.
- Soát toàn bộ bản nháp với phụ lục nghị định, rồi mới gửi in.
Ghi chú hương vị như "hương sô cô la, hậu vị caramen" là cách mô tả cảm quan quen thuộc của ngành cà phê và không có nghĩa là có sô cô la trong túi. Tuy vậy, nên đặt chúng ở phần mô tả, tách khỏi dòng thành phần, để người mua không hiểu nhầm.
Caffeine, hướng dẫn pha và những câu nên tránh
Một số thông tin hữu ích có thể đặt trên túi cà phê, cùng vài cách nói nên tránh.
- Câu nhắc sản phẩm có chứa caffeine là thông tin về thành phần, hữu ích cho người cần hạn chế; viết trung tính, không phán xét sức khoẻ.
- Hướng dẫn pha theo dụng cụ (phin, pha máy, pha lạnh) với lượng bột và nước gợi ý giúp khách mới dùng đúng.
- Tránh các câu hứa công dụng như "tỉnh táo cả ngày", "giảm cân", "tốt cho tim mạch" trên nhãn và trang bán.
- Tránh hình ảnh gợi chứng nhận như con dấu tròn ghi "chất lượng cao" khi không có tổ chức nào cấp.
- Tránh ghi mức rang bằng thang tự chế khó hiểu; nếu dùng, giải thích ngắn bằng chữ.
Với cà phê, người mua sành thường đánh giá cơ sở qua độ trung thực của nhãn hơn là qua lời quảng bá. Một túi ghi rõ hạt gì, từ đâu, rang ngày nào, có thêm gì thường được tin hơn túi đầy tính từ.
Câu hỏi thường gặp
Cà phê rang bơ có phải ghi cảnh báo dị ứng sữa không?
Bơ làm từ sữa thuộc nhóm sữa trong các danh mục chất gây dị ứng thường gặp, nên cần được nêu trong thành phần và dòng cảnh báo. Nếu dùng bơ thực vật, ghi đúng tên và kiểm nhãn của nó. Danh mục chính xác cần đối chiếu phụ lục nghị định đang có hiệu lực.
Có bắt buộc ghi tỷ lệ arabica và robusta không?
Thành phần phải ghi theo thứ tự khối lượng giảm dần. Việc ghi phần trăm từng loại thường cần khi tên, hình ảnh hay lời quảng bá nhấn mạnh một loại hạt, ví dụ ghi nổi bật chữ arabica. Kiểm điều khoản về thành phần định lượng; ghi tỷ lệ tự nguyện cũng là cách minh bạch.
Có được ghi tên một vùng nổi tiếng về cà phê khi mua hạt qua thương lái không?
Chỉ ghi khi bạn có căn cứ hạt đến từ vùng đó, như giấy tờ của nhà cung cấp. Một số tên vùng gắn với chỉ dẫn địa lý đã được bảo hộ và có điều kiện sử dụng riêng. Không chắc thì không ghi, hoặc chỉ ghi tên tỉnh theo đúng giấy tờ mua hàng.
Túi cà phê có van một chiều thì có được ghi hạn dài hơn không?
Van một chiều giúp khí thoát ra mà hạn chế không khí vào, thường giữ hương tốt hơn túi không van. Nhưng hạn sử dụng vẫn phải dựa trên theo dõi hoặc kiểm nghiệm với chính bao bì đó. Không tự động cộng thêm thời gian chỉ vì đổi sang túi có van.
Bán cà phê xay theo yêu cầu tại quầy có cần nhãn không?
Nếu cà phê được xay và cho vào túi trước mặt khách, không đóng gói sẵn, cách ghi thông tin có thể khác với hàng bao gói sẵn. Nhưng nếu bạn xay sẵn, đóng túi kín chờ bán, đó là hàng bao gói sẵn và cần nhãn đủ. Trường hợp ranh giới nên hỏi cơ quan quản lý.