GanNhan.comGắn Nhãn
Nhãn thực phẩm

Ghi thành phần và phụ gia trên nhãn thực phẩm: thứ tự, tên gọi, mã INS và tỷ lệ

Cách viết dòng thành phần cho thực phẩm tự làm: xếp theo khối lượng giảm dần, gọi tên nguyên liệu, ghi phụ gia theo nhóm và tên hoặc mã INS, khi nào ghi tỷ lệ phần trăm.

Small bakery prep table in Vietnam seen from above, bowls of flour, sugar, sesame and butter arranged in a row, a hand writing in a plain notebook with blank pages

Dòng thành phần trên nhãn thực phẩm liệt kê mọi nguyên liệu đã dùng, kể cả phụ gia, theo thứ tự khối lượng giảm dần lúc đưa vào sản xuất; phụ gia thường được ghi bằng tên nhóm chức năng kèm tên chất hoặc mã số quốc tế INS nếu có. Đây là cách hiểu phổ biến của Nghị định 43/2017/NĐ-CP và các hướng dẫn đi kèm; trường hợp thành phần chiếm tỷ lệ rất nhỏ, thành phần kép hay hương liệu có cách ghi riêng, cần đối chiếu điều khoản trước khi rút gọn.

Viết dòng thành phần đúng bắt đầu từ sổ công thức, không phải từ tem của sản phẩm cùng loại trên thị trường. Bài này dành cho người làm bánh, mứt, nước chấm, đồ ăn vặt muốn biến công thức trong bếp thành một dòng chữ trung thực, đủ và người mua hiểu được.

Bắt đầu từ công thức có khối lượng, không phải từ trí nhớ

Nhiều cơ sở nhỏ nấu theo tay quen: "một rổ gừng, đường vừa đủ, vài trái chanh". Cách nấu đó có thể cho ra mứt ngon, nhưng không cho ra dòng thành phần đúng, vì thứ tự trên nhãn phụ thuộc khối lượng từng nguyên liệu. Việc đầu tiên là cân hết nguyên liệu của một mẻ chuẩn và ghi thành công thức. Nếu mỗi mẻ một khác, lấy mẻ đại diện và đặt khoảng dao động cho phép.

Công thức cần ghi đủ những thứ nhỏ mà người nấu hay quên kể: muối nêm, chút bột ngọt, vani, giấm, nước cốt, dầu thoa khuôn có dính vào bánh, bột áo để chống dính. Thứ gì còn nằm trong thành phẩm thì thường phải có mặt trên nhãn. Nước dùng để nấu rồi bay hơi gần hết là trường hợp có quy tắc riêng; nước còn lại trong sản phẩm như nước chấm, siro thì vẫn là thành phần.

Với nguyên liệu mua sẵn đã chế biến như nước tương, bột bánh pha sẵn, sô cô la, xúc xích để làm nhân, hãy giữ lại nhãn của chúng. Những nguyên liệu này tự có thành phần riêng, gọi là thành phần kép, và có thể chứa phụ gia hay chất gây dị ứng mà bạn phải phản ánh lên nhãn của mình.

Bốn quy tắc xếp và gọi tên thành phần

Xếp theo khối lượng giảm dần. Nguyên liệu nhiều nhất đứng đầu. Một gói bánh tráng trộn mà đường đứng trước bánh tráng là dấu hiệu công thức hoặc dòng thành phần có vấn đề. Thứ tự này giúp người mua đoán được bản chất sản phẩm, và là chỗ đầu tiên người kiểm tra nhìn vào.

Gọi tên cụ thể, không gọi chung chung. Viết "đường kính trắng", "dầu đậu nành", "bột mì" thay cho "gia vị", "dầu", "bột" khi có thể. Tên chung chung làm người dị ứng không tự bảo vệ được, ví dụ "dầu thực vật" có thể là dầu đậu phộng. Một số nhóm được phép gọi tên chung theo quy định; nếu muốn rút gọn, kiểm điều khoản trước.

Thành phần kép được mở ngoặc. Khi dùng nguyên liệu tự nó có nhiều thành phần, cách ghi thường gặp là tên nguyên liệu kèm danh sách thành phần của nó trong ngoặc, ví dụ giả định: "nước tương (nước, đậu nành, muối, đường)". Mức nào được rút gọn tuỳ tỷ lệ của thành phần kép, cần đối chiếu nghị định.

Tên trên nhãn khớp tên trong hồ sơ. Tên nguyên liệu trên nhãn, trong sổ công thức và trong hồ sơ công bố sản phẩm nên thống nhất. Ba nơi ba cách gọi khiến việc kiểm tra kéo dài và dễ bị hiểu là thông tin không trung thực.

Ghi phụ gia: nhóm chức năng, tên chất, mã INS

Phụ gia là các chất thêm vào với mục đích công nghệ như bảo quản, tạo màu, tạo ngọt, làm dày, điều chỉnh độ chua. Cách ghi thường dùng là tên nhóm rồi tên chất hoặc mã INS trong ngoặc. Ví dụ dưới đây là giả định để minh hoạ cách viết, không phải lời khuyên dùng chất nào.

Nhóm chức năngCách ghi minh hoạĐiều cần kiểm
Chất bảo quảnChất bảo quản (kali sorbat)Chất có nằm trong danh mục được phép cho nhóm thực phẩm đó không, mức dùng tối đa
Chất điều chỉnh độ acidChất điều chỉnh độ acid (330)Ghi mã hay tên phải đúng chất đã mua, xem nhãn bao phụ gia
Chất làm dàyChất làm dày (pectin)Pectin, gelatin có nguồn gốc khác nhau; người ăn chay có thể quan tâm
Phẩm màuPhẩm màu (tên hoặc mã INS)Màu tự nhiên từ lá dứa, gấc nếu là nguyên liệu thì ghi như nguyên liệu, không gọi là phẩm màu
Chất tạo ngọtChất tạo ngọt (tên chất)Một số chất tạo ngọt có cảnh báo riêng cho nhóm người đặc biệt

Danh mục phụ gia được phép dùng, giới hạn tối đa cho từng nhóm thực phẩm và cách ghi chi tiết thuộc quy định chuyên ngành hiện hành của ngành y tế. Cơ sở nhỏ nên mua phụ gia có nhãn đầy đủ, ghi rõ tên và mã, giữ hoá đơn, và hỏi cơ quan quản lý khi không chắc chất nào được dùng cho sản phẩm của mình.

Điều quan trọng nhất với dòng phụ gia là trung thực. Đã dùng thì ghi, kể cả khi lượng rất nhỏ và kể cả khi bạn sợ khách thấy chữ "chất bảo quản" mà ngại mua. Ghi sai ở đây không chỉ là lỗi nhãn mà còn là chuyện an toàn của người ăn.

Khi nào cần ghi tỷ lệ phần trăm của một thành phần

Thành phần định lượng là việc ghi kèm tỷ lệ phần trăm của một hay vài thành phần. Nguyên tắc chung trong quy định ghi nhãn của nhiều nước, và cũng là cách hiểu hay gặp với nhãn ở Việt Nam, là khi tên sản phẩm, hình ảnh hay lời quảng bá trên bao bì nhấn mạnh một thành phần, người mua cần biết thành phần ấy chiếm bao nhiêu. Gói "bánh quy bơ" vẽ khối bơ to ở mặt trước, hũ "mứt dâu" in hình trái dâu, chai "nước cốt chanh dây" đều thuộc diện này.

Ví dụ giả định: cơ sở Đặc Sản Bờ Sông ở một xã của tỉnh Đồng Tháp làm "mứt sen trần" với hạt sen chiếm phần lớn khối lượng. Ghi "hạt sen (70%)" trong dòng thành phần giúp người mua hiểu ngay đây là mứt nhiều sen thật, và đồng thời buộc cơ sở giữ đúng tỷ lệ ở mọi mẻ. Con số phải tính từ công thức và theo cùng một cách tính cho mọi lần in tem.

Ngược lại, nếu tên là "bánh hương dừa" mà bánh chỉ có hương liệu dừa, đừng vẽ trái dừa bổ đôi ở mặt trước. Hình ảnh nói nhiều hơn thành phần thật là kiểu gây hiểu nhầm phổ biến nhất trên bao bì đồ ăn vặt. Các trường hợp bắt buộc ghi thành phần định lượng và cách tính cụ thể cần đối chiếu nghị định và hướng dẫn chuyên ngành.

Viết dòng thành phần từ công thức: một quy trình làm được trong buổi chiều

Làm lần lượt, ghi kết quả từng bước vào một trang riêng trong sổ sản xuất để khi đổi công thức chỉ cần sửa trang đó.

  1. Liệt kê mọi nguyên liệu của mẻ chuẩn kèm khối lượng, kể cả nước, muối, phụ gia, bột áo.
  2. Sắp xếp theo khối lượng giảm dần; với nguyên liệu bay hơi trong quá trình nấu, ghi chú để đối chiếu quy tắc riêng.
  3. Với mỗi nguyên liệu mua sẵn đã chế biến, chép thành phần từ nhãn của nó; đánh dấu chất gây dị ứng và phụ gia có trong đó.
  4. Viết tên cụ thể cho từng nguyên liệu; phụ gia ghi theo nhóm chức năng và tên hoặc mã.
  5. Xác định thành phần nào được nhấn mạnh trong tên hay hình ảnh, tính tỷ lệ phần trăm cho thành phần đó.
  6. Đọc dòng thành phần hoàn chỉnh cùng một người không làm trong bếp; câu nào họ hỏi lại là câu cần viết rõ hơn.
  7. Lưu bản đã chốt cùng ngày áp dụng; từ đây mọi lần đổi nguyên liệu, đổi nhà cung cấp đều quay lại bước một.

Bước đổi nhà cung cấp hay bị bỏ qua: cùng là "nước tương" nhưng hãng khác có thể có thêm lúa mì hay chất bảo quản khác. Mỗi lần đổi nguồn nguyên liệu, mở nhãn mới ra đối chiếu với dòng thành phần đang in.

Hương liệu, màu tự nhiên và nguyên liệu khó gọi tên

Hương liệu là chỗ nhiều cơ sở lúng túng. Một chai tinh chất vani mua ở chợ nguyên liệu làm bánh có thể là chiết xuất vani thật, có thể là hương tổng hợp pha cồn, nhãn chai cho biết điều đó. Dòng thành phần của bạn cần phản ánh đúng loại đã dùng, không gọi hương tổng hợp là "vani tự nhiên". Cách ghi chung cho hương liệu được quy định riêng, nên kiểm điều khoản trước khi rút gọn thành một chữ "hương liệu".

Màu từ nguyên liệu thật như lá dứa, gấc, lá cẩm, hoa đậu biếc được ghi như một nguyên liệu, ví dụ "nước cốt lá dứa". Khi bạn mua bột màu đã chế biến sẵn có ghi là phẩm màu, đó lại là phụ gia và ghi theo cách của phụ gia. Hai thứ cho ra màu giống nhau trên bánh nhưng vị trí trên nhãn khác nhau.

Những nguyên liệu gọi theo tiếng địa phương như "mạch nha", "đường phổi", "nước màu" nên được viết bằng tên người mua cả nước hiểu, có thể kèm tên địa phương trong ngoặc. Mục tiêu là người ở tỉnh khác đọc vẫn biết mình đang ăn gì.

Những cách viết thành phần nên tránh

Các kiểu sau làm dòng thành phần thiếu trung thực hoặc vô dụng với người đọc, dù nhìn qua có vẻ đầy đủ.

  • "Nguyên liệu tự nhiên, gia vị bí truyền": không cho biết gì; công thức riêng không phải lý do để giấu thành phần.
  • "Thành phần: như trên bao bì" trên bao bì không có dòng nào khác.
  • Chỉ liệt kê nguyên liệu "đẹp" như mật ong, hạt điều, bỏ qua đường, dầu, chất bảo quản.
  • Chép dòng thành phần của sản phẩm cùng loại trên thị trường rồi sửa vài chữ.
  • Viết thành phần bằng tiếng Anh cho sang trọng trong khi nội dung bắt buộc cần tiếng Việt.
  • Dùng chữ cỡ rất nhỏ, màu nhạt trên nền hoa văn khiến dòng thành phần có mặt nhưng không ai đọc được.

Mỗi kiểu trên đều có lúc xuất phát từ thiện chí, như muốn giữ bí quyết hay muốn tem gọn đẹp. Nhưng dòng thành phần là chỗ người dị ứng, người ăn kiêng, phụ huynh của trẻ nhỏ dựa vào để quyết định; viết rõ là tôn trọng họ.

Câu hỏi thường gặp

Có phải ghi nước là một thành phần không?

Nước còn lại trong sản phẩm, như trong nước chấm, siro, đồ ngâm, thường phải ghi như một thành phần theo thứ tự khối lượng. Nước dùng trong quá trình nấu rồi bay hơi gần hết có quy tắc riêng. Bạn nên đối chiếu điều khoản về thành phần trong nghị định để quyết định cho sản phẩm cụ thể.

Ghi tên phụ gia hay mã INS thì tốt hơn?

Cả hai cách đều thường gặp; nhiều cơ sở ghi tên nhóm kèm tên chất vì người mua dễ hiểu hơn con số. Quan trọng là ghi đúng chất đã dùng, khớp với nhãn bao phụ gia và hồ sơ sản phẩm. Cách ghi được chấp nhận cụ thể cần đối chiếu quy định hiện hành.

Dùng bột ngọt có phải ghi trên nhãn không?

Bột ngọt là chất điều vị, thuộc nhóm phụ gia, nên đã dùng thì cần có mặt trong dòng thành phần. Một số cơ sở ngại ghi vì sợ khách chê, nhưng bỏ đi là ghi thiếu thành phần. Nếu muốn bán cho khách chuộng không bột ngọt, hãy đổi công thức thật thay vì đổi nhãn.

Đổi nhà cung cấp đường có phải đổi nhãn không?

Nếu loại đường vẫn y như cũ, ví dụ đường kính trắng, thường không cần đổi chữ trên nhãn. Nhưng nếu đổi sang đường phèn, đường thốt nốt hay đường có thêm chất khác, tên thành phần và có thể cả thứ tự sẽ khác. Mỗi lần đổi nguồn, đọc nhãn nguyên liệu mới để chắc.

Có được ghi "không phụ gia" nếu chỉ dùng nước cốt chanh để giữ màu không?

Nước cốt chanh dùng như một nguyên liệu thì không phải phụ gia, nhưng câu "không phụ gia" là một lời khẳng định cần đúng hoàn toàn, kể cả với nguyên liệu mua sẵn bạn dùng. Trước khi in câu đó, kiểm lại toàn bộ thành phần kép và đọc bài riêng trên trang về các lời ghi kiểu này.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138