Tem bong mép, nhăn hay phồng không phải một lỗi mà là nhiều lỗi khác nhau trông giống nhau; muốn sửa đúng, phải nhìn kỹ tem hỏng ở đâu, hỏng sau bao lâu và hỏng trên bao bì nào. Mép cong lên trên chai tròn ngay hôm sau thường là do mặt tem quá cứng so với độ cong; bọt khí xuất hiện sau vài ngày trên chai nhựa có thể đến từ chính chai; tem trượt lệch dần thường là chuyện dầu hoặc nhiệt.
Bài này đưa ra một bảng chẩn đoán theo kiểu hỏng, rồi đi vào những ca hay gặp ở cơ sở nhỏ: chai tròn nhỏ, chai nhựa bóp, hũ có đáy côn, túi zip, bao bì vừa rửa. Tem bong vì lạnh và vì dầu có hai bài riêng trong danh mục; ở đây chỉ nhắc ngắn để bạn phân biệt.
Bảng chẩn đoán theo kiểu hỏng
Trước khi đổi vật liệu, đối chiếu tem hỏng với bảng dưới. Mỗi kiểu hỏng gợi ý lớp nào của tem hoặc khâu nào cần xem lại.
| Kiểu hỏng | Thường xảy ra khi | Nguyên nhân hay gặp |
|---|---|---|
| Hai mép tem cong lên trên chai tròn | Vài giờ tới một ngày sau khi dán | Mặt tem quá cứng hoặc chiều thớ không hợp với độ cong; chai đường kính nhỏ |
| Tem nhăn thành nếp chéo | Ngay khi dán hoặc sau vài ngày | Dán lên vùng côn (vai chai, đáy hũ thu nhỏ) hoặc vùng có gờ; tem quá cao so với phần thân thẳng |
| Bọt khí nhỏ rải rác | Ngay khi dán | Bụi trên bề mặt, đặt cả tem xuống cùng lúc, miết chưa kỹ |
| Bọt khí xuất hiện thêm sau vài ngày | Vài ngày sau khi dán, nhất là trên chai nhựa | Khí thoát ra từ một số loại nhựa bị giữ dưới màng tem không thoáng khí |
| Tem trượt lệch dần, mép có viền bẩn | Vài tuần | Dầu trên bề mặt, keo bị mềm vì nhiệt hoặc dầu |
| Tem bóc ra dễ, keo còn nguyên trên tem | Bất kỳ lúc nào | Bề mặt khó bám, bề mặt ẩm hoặc bẩn khi dán, keo không hợp nhiệt độ |
| Mặt tem nhăn nheo như giấy ướt | Sau khi gặp ẩm | Mặt tem giấy hút ẩm |
Một cách phân biệt nhanh lỗi keo với lỗi bề mặt: bóc tem hỏng ra và nhìn mặt sau. Keo còn nguyên, sạch trên tem và bề mặt chai trơn bóng nghĩa là keo không bám vào bề mặt; xem lại bề mặt và loại keo. Keo bị tách, một phần dính lại trên chai nghĩa là keo đã bám nhưng không chịu được lực hay điều kiện; xem lại loại keo và mặt tem.
Mép tem cong lên trên chai tròn nhỏ
Đây là lỗi phổ biến nhất với chai tinh dầu, chai nước chấm nhỏ, lọ gia vị. Mặt tem, nhất là màng nhựa cứng hoặc giấy dày có cán màng, luôn có xu hướng trở về dạng phẳng. Khi quấn quanh một ống tròn nhỏ, lực bật này kéo hai mép tem ra khỏi chai. Keo đủ khoẻ thì giữ được, keo yếu thì sau vài giờ mép bắt đầu cong lên.
Cách sửa theo thứ tự đơn giản tới phức tạp. Thứ nhất, miết kỹ hai mép và để chai nằm yên lâu hơn cho keo đạt độ bám. Thứ hai, nếu tem quấn gần hết vòng chai, cho hai mép chồng lên nhau một đoạn ngắn để mép ngoài dán lên chính mặt tem bên dưới, đỡ bị bật. Thứ ba, hỏi nhà in về mặt tem mỏng hơn, mềm hơn, hoặc keo bám mạnh hơn. Thứ tư, với một số vật liệu, chiều thớ của mặt tem ảnh hưởng tới độ cong; hỏi nhà in xem có nên xoay chiều tem khi in.
Ngoài ra, kích thước tem cũng có vai trò. Tem càng rộng theo chiều quấn càng dễ bật mép, vì đoạn cong càng dài. Với chai rất nhỏ, đôi khi thiết kế tem hẹp hơn, đặt nội dung theo chiều dọc, hoặc chuyển phần nội dung dài sang thẻ treo hay hộp ngoài là giải pháp gọn hơn đổi vật liệu.
Tem nhăn trên vùng côn và vùng có gờ
Nhận biết vùng côn. Nhiều chai, hũ không thẳng đứng hoàn toàn: thân thu nhỏ về phía vai, hoặc đáy hơi loe. Đặt một thước thẳng dọc thân chai để thấy khe hở. Tem chữ nhật dán lên vùng côn sẽ có một mép căng một mép chùng, mép chùng tạo nếp nhăn.
Hạ chiều cao tem. Cách dễ nhất là thu chiều cao tem để nằm gọn trong phần thân thẳng. Đo chiều cao phần thân thẳng, trừ thêm một khoảng nhỏ cho sai lệch khi dán tay.
Tem hình quạt cho thân côn. Nếu cả thân đều côn, như ly nhựa hay một số hũ, tem cần cắt theo hình quạt cong để khi quấn vào vừa khít. Đây là việc thiết kế và cắt bế, cần trao đổi với nhà in và dán thử bản mẫu.
Tránh gờ, chữ nổi, đường nối khuôn. Tem đè qua gờ sẽ không áp sát, để lại khe khí và nếp gấp. Đo vùng phẳng giữa các gờ và giữ tem trong vùng đó.
Tem mềm hơn cho vùng cong phức tạp. Màng tem mềm ôm được bề mặt cong tốt hơn. Nếu bao bì có hình dạng phức tạp, hỏi loại màng mềm và dán thử.
Bọt khí: phân biệt bọt khi dán và bọt xuất hiện sau
Bọt khí có ngay lúc dán là lỗi thao tác hoặc lỗi bề mặt. Hạt bụi nhỏ dưới tem tạo một chấm phồng có hạt ở giữa; không khí bị nhốt tạo vùng phồng rộng hơn, ấn vào thấy mềm. Cách sửa là làm sạch bề mặt, và dán theo kiểu bóc một phần đế, đặt một cạnh trước, miết dần sang cạnh kia. Bọt nhỏ vừa dán xong đôi khi có thể đẩy ra mép bằng tấm gạt, khi keo chưa bám chặt.
Bọt khí xuất hiện sau vài ngày, nhất là trên chai nhựa, là chuyện khác. Một số loại nhựa có thể thoát ra một lượng khí nhỏ trong thời gian đầu sau khi sản xuất chai; khí đó bị giữ lại dưới màng tem không thoáng khí, tạo bọt. Ở cơ sở nhỏ, dấu hiệu là tem dán phẳng đẹp, vài ngày sau mới nổi bọt ở giữa tem, và hiện tượng gặp nhiều hơn ở chai mới nhận từ nhà sản xuất chai.
Hướng xử lý cho trường hợp này là hỏi nhà cung cấp chai về thời gian nên để chai trước khi dán, và hỏi nhà in về mặt tem hoặc keo phù hợp hơn với loại nhựa đó. Đôi khi chỉ cần để chai mới nhận một thời gian trước khi dán là giảm hẳn. Đây không phải lỗi của người dán, nên đừng bắt người dán làm lại cả mẻ mà không tìm nguyên nhân.
Quy trình tìm nguyên nhân khi một lô tem có vấn đề
Khi nhận phản hồi về tem hỏng, làm theo thứ tự này để tìm đúng chỗ thay vì đổi lung tung:
- Thu lại vài sản phẩm có tem hỏng, chụp ảnh rõ kiểu hỏng, ghi ngày dán và lô tem.
- Đối chiếu với bảng chẩn đoán ở trên để khoanh vùng: lỗi bề mặt, lỗi keo, lỗi mặt tem, lỗi hình dạng bao bì, hay lỗi điều kiện bảo quản.
- Xem lại sổ đóng gói: lô tem nào, lô bao bì nào, ai dán, dán trong điều kiện gì. Nếu chỉ một lô bao bì có vấn đề, nguyên nhân có thể ở bao bì.
- Dán thử lại trên đúng bao bì đó với tem cùng lô, theo quy trình chuẩn, để biết lỗi có lặp lại không.
- Nếu lặp lại khi đã làm đúng quy trình, liên hệ nhà in và nhà cung cấp bao bì, kèm ảnh, tem hỏng còn giữ và mô tả điều kiện.
- Đổi một yếu tố mỗi lần (keo, mặt tem, kích thước tem, quy trình) và theo dõi kết quả. Ghi lại để lần sau có căn cứ.
Với những sản phẩm đã bán ra mà tem bong làm mất nội dung bắt buộc, cân nhắc cách xử lý với khách và với lô hàng còn trên kệ. Nội dung nhãn phải còn đọc được trong thời gian lưu thông theo nguyên tắc của Nghị định 43/2017/NĐ-CP; tem bong không chỉ là chuyện hình thức.
Những lỗi do khâu trước khi dán
Không ít lần tem bị đổ lỗi trong khi nguyên nhân nằm ở khâu trước đó. Kiểm tra những điểm sau:
- Chai, hũ vừa rửa và úp ráo chưa khô hẳn, đặc biệt là vùng gần đáy nơi nước đọng lâu nhất.
- Bao bì mới nhận có lớp chất chống dính từ khuôn sản xuất, sờ hơi trơn; lau trước khi dán có thể giúp.
- Sản phẩm được rót nóng và dán khi chưa nguội, keo chảy rồi đông lại không đều.
- Bao bì để trong kho lạnh rồi đem ra dán ngay trong không khí ẩm, hơi nước đọng trên bề mặt.
- Tem lấy từ chỗ cất nóng, keo đã mềm và chảy ra mép, khi dán mép tem dính bụi.
- Sản phẩm đã dán bị xếp chồng hoặc đóng thùng ngay, tem bị cọ xát khi keo chưa bám ổn.
Sửa khâu trước thường rẻ và nhanh hơn đổi vật liệu tem. Hãy bắt đầu từ đây trước khi đặt in lô tem mới bằng vật liệu khác.
Phòng lỗi ngay từ khâu chọn tem và bao bì
Phần lớn các ca bong, nhăn, phồng có thể đoán trước nếu tem và bao bì được chọn cùng nhau thay vì chọn riêng. Khi thiết kế một sản phẩm mới, đo bao bì trước: đường kính thân, chiều cao phần thân thẳng, vị trí gờ và đường nối khuôn, chất liệu thân chai. Từ đó mới chốt kích thước và vật liệu tem, rồi đặt nhà in in thử một lượng nhỏ để dán thử trên đúng bao bì đó.
Khi đổi nhà cung cấp chai, hũ hay túi, dù mẫu nhìn giống hệt, hãy coi đó là một bao bì mới. Chất nhựa, độ nhẵn bề mặt, độ côn có thể khác chút ít mà mắt thường không thấy, đủ làm con tem đang dán tốt bỗng bong mép. Dán thử vài chục sản phẩm của lô bao bì mới, để qua vài ngày, trước khi đưa vào đóng gói hàng loạt.
Cuối cùng, giữ một bộ mẫu chuẩn: một bao bì đã dán tem đúng như mong muốn cho mỗi sản phẩm, đặt ở bàn dán. Người dán mới nhìn vào là biết tem phải nằm ở đâu, thẳng thế nào. Khi có sản phẩm hỏng, đặt cạnh mẫu chuẩn để so là thấy ngay khác ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Dùng máy sấy tóc hơ tem để dán chắc hơn có ổn không?
Hơi ấm nhẹ có thể giúp keo mềm và ôm bề mặt tốt hơn trong một số trường hợp, nhưng nhiệt quá mức làm mặt tem co, biến dạng, mực tem nhiệt có thể sẫm màu. Nếu thử, dùng nhiệt thấp, khoảng cách xa, và thử trên vài tem trước. Đây không thay được việc chọn đúng vật liệu.
Tem bong mép có dán thêm keo dán giấy vào được không?
Cách này để lại vết keo, mép tem cứng và dễ bám bụi, nhìn kém chỉn chu, và không giải quyết nguyên nhân. Với sản phẩm đã đóng gói, nếu tem bong làm mất nội dung thì nên thay tem mới. Tìm nguyên nhân để lô sau không lặp lại.
Vì sao cùng một tem, dán lên chai thuỷ tinh thì chắc mà lên chai nhựa lại bong?
Thuỷ tinh là bề mặt bám keo tốt. Một số loại nhựa, đặc biệt nhựa mềm dùng làm chai bóp, can, có bề mặt khó bám hơn với keo thông thường. Khi đổi bao bì từ thuỷ tinh sang nhựa, cần hỏi lại loại keo phù hợp và dán thử.
Tem phồng một chấm nhỏ có hạt ở giữa là do đâu?
Thường do bụi hoặc mảnh vụn nằm dưới tem lúc dán. Lau bề mặt bằng khăn sạch không xơ ngay trước khi dán, giữ khu dán sạch, không để tem đã bóc đế nằm lâu trong không khí. Chấm phồng này không tự hết.
Tem trên túi zip bị nhăn khi túi đầy hàng thì sửa thế nào?
Thường do dán khi túi đã đầy và mặt túi cong, hoặc tem chạy qua vùng gần đường hàn và đáy túi. Dán khi túi còn phẳng, chọn vị trí giữa mặt túi, và có thể dùng màng tem mềm hơn để tem uốn theo túi khi túi phồng lên.