Dán tem nhãn thẳng bằng tay dựa vào hai thứ: một cữ dán cố định vị trí sản phẩm và vị trí tem mỗi lần, và thao tác miết từ một điểm ra ngoài thay vì đặt cả con tem xuống cùng lúc. Có cữ, người mới dán cũng ra hàng đều; không có cữ, người khéo tay nhất cũng lệch khi đã dán tới con tem thứ hai trăm trong ngày.
Bài này dành cho cơ sở chưa cần máy dán tem, hoặc chỉ dán vài chục tới vài trăm sản phẩm mỗi mẻ. Nội dung gồm chuẩn bị bề mặt, cách làm cữ dán bằng vật liệu dễ kiếm cho từng loại bao bì, kỹ thuật bóc và miết, cách tổ chức bàn dán, và khi nào nên nghĩ tới máy dán bán tự động. Tem bong mép, nhăn, phồng sau khi dán có bài riêng trong danh mục này.
Vì sao tem lệch: ba nguyên nhân thường gặp
Nguyên nhân đầu tiên là không có điểm chuẩn. Khi dán tự do, mắt người căn theo cảm giác, mỗi lần một khác. Lệch một chút về độ cao hay độ nghiêng trên một hũ thì không thấy, nhưng xếp hai chục hũ cạnh nhau trên kệ, tem nhấp nhô như răng cưa. Khách nhìn vào sẽ không nói tem lệch, chỉ thấy hàng thiếu chỉn chu.
Nguyên nhân thứ hai là đặt cả con tem xuống cùng lúc. Keo bám ngay khi chạm, nên nếu một góc chạm trước, tem bị xoay theo góc đó; nếu giữa tem chạm trước trong khi hai mép còn cong, bọt khí bị nhốt lại. Tem đã chạm bóc ra dán lại thường bị biến dạng hoặc mất một phần độ dính.
Nguyên nhân thứ ba là bao bì không đồng đều. Hũ thuỷ tinh cùng cỡ vẫn có chênh lệch nhỏ, chai nhựa có đường nối khuôn, túi zip có nếp gấp đáy khác nhau giữa các lô. Cữ dán phải dựa vào phần ổn định nhất của bao bì, thường là đáy hũ hoặc mép dưới của túi, chứ không phải vào vai chai hay miệng túi.
Chuẩn bị trước khi dán
Dán đẹp bắt đầu từ trước khi bóc tem. Kiểm lần lượt:
- Bề mặt khô, sạch bụi và dầu: lau vị trí dán bằng khăn khô sạch, với hàng có dầu thì theo quy trình làm sạch riêng.
- Nhiệt độ: sản phẩm vừa rót nóng phải nguội hẳn; sản phẩm vừa lấy từ tủ lạnh dễ đọng nước, nên dán trước khi cho vào lạnh.
- Tem: đã ở nhiệt độ phòng, phẳng, đúng mẫu và đúng phiên bản nội dung cho mẻ hàng đang dán.
- Dụng cụ: một tấm gạt bằng nhựa mềm hoặc một tấm thẻ nhựa cũ có cạnh nhẵn, một khăn khô sạch, cữ dán đã làm sẵn.
- Tay người dán: sạch, khô, không đeo găng có bột; tay dính dầu hay đường là in dấu tay lên mặt tem và lên keo.
- Mặt bàn: đủ chỗ cho ba khu, hàng chưa dán, chỗ dán, hàng đã dán, để không ai lấy nhầm.
Nếu cần ghi thêm ngày, số lô bằng tay hay đóng dấu, quyết định làm trước hay sau khi dán. Làm trước trên tem còn nằm trên đế thì phẳng, dễ viết, nhưng phải chờ mực khô mới dán; làm sau khi dán thì phải đỡ bao bì chắc tay.
Cữ dán tự làm cho từng loại bao bì
Cữ dán là bất kỳ thứ gì giữ sản phẩm và tem ở vị trí lặp lại được. Vật liệu đơn giản như bìa carton cứng, ván gỗ mỏng, thanh nẹp, băng keo là đủ. Mỗi cữ làm cho một kích thước sản phẩm và một kích thước tem.
| Bao bì | Cách làm cữ | Cách dán |
|---|---|---|
| Hũ, chai tròn | Tấm ván phẳng có thanh chặn dọc ở một cạnh; trên ván vạch hoặc dán băng keo đánh dấu vị trí đặt tem nằm ngửa | Đặt tem đã bóc một phần đế lên vạch, mặt keo hướng lên; áp đáy hũ vào thanh chặn, lăn hũ qua tem để tem cuốn vào thân |
| Chai dẹt, hộp vuông | Một góc vuông làm từ hai thanh gỗ hoặc bìa cứng dán thành chữ L | Áp đáy và cạnh chai vào góc L, đặt mép tem vào vạch đánh dấu trên thanh đứng, miết từ một cạnh sang cạnh kia |
| Túi zip đứng | Tấm bìa cứng cắt lỗ đúng kích thước tem, có thanh chặn ở đáy để túi đặt cố định | Đặt túi nằm, đáy chạm thanh chặn, úp tấm bìa lên, dán tem qua lỗ, miết rồi nhấc tấm bìa |
| Nắp hũ tròn | Một ống hoặc vòng tròn bằng bìa có đường kính đúng bằng tem tròn, đặt trên nắp | Thả tem tròn vào trong vòng, tem tự nằm giữa nắp, miết từ tâm ra ngoài |
Cữ không cần đẹp, cần chắc và đúng. Dán một ít băng keo hai mặt hoặc miếng đệm cao su dưới đáy cữ để nó không trượt trên mặt bàn. Đánh dấu trên cữ tên sản phẩm và cỡ tem, để khi có nhiều cữ không ai dùng nhầm.
Kỹ thuật bóc và miết: dán một con tem không bọt khí
Thao tác dưới đây áp dụng cho tem phẳng trên bề mặt phẳng hoặc cong nhẹ. Tập chậm trong vài chục con đầu, tốc độ sẽ tự đến:
- Bóc đế ra khoảng một phần ba từ một cạnh tem, gập phần đế đã bóc ra sau. Không bóc toàn bộ tem khỏi đế.
- Đặt cạnh đã lộ keo vào đúng điểm chuẩn trên sản phẩm hoặc trên cữ. Lúc này tem chỉ dính ở một cạnh, phần còn lại vẫn nằm trên đế.
- Kiểm tra lại tem có thẳng không. Nếu lệch, nhấc nhẹ cạnh vừa dán lên ngay (keo chưa bám sâu) và đặt lại.
- Một tay kéo phần đế còn lại ra từ từ, tay kia dùng tấm gạt miết theo, từ cạnh đã dán sang cạnh kia. Tem được đặt xuống dần dần, không khí bị đẩy ra ngoài.
- Miết lại toàn bộ mặt tem một lần nữa từ giữa ra bốn phía, chú ý bốn góc và hai mép.
- Đặt sản phẩm sang khu đã dán, không chồng lên nhau trong khoảng thời gian đầu.
Với hũ tròn lăn qua tem trên cữ, nguyên lý giống hệt: tem dính một cạnh trước, phần còn lại đi theo chuyển động lăn. Lăn đều tay, không dừng giữa chừng, không ấn quá mạnh làm tem bị kéo dãn.
Tổ chức bàn dán khi làm số lượng
Khi số lượng lên tới vài trăm sản phẩm một buổi, cách sắp xếp bàn ảnh hưởng tới tốc độ không kém kỹ thuật. Xếp theo một chiều chuyển động: hàng chưa dán ở bên tay không thuận, cữ dán ở giữa, hàng đã dán ở bên tay thuận. Tem đặt ngay trước mặt, trên một tấm bìa cứng để dễ bóc. Mọi thứ cần dùng nằm trong tầm với mà không phải xoay người.
Nếu có hai người, chia việc theo chuỗi: một người lau bề mặt và đặt sản phẩm vào cữ, một người dán và miết. Chuỗi này đều hơn việc mỗi người làm trọn từng sản phẩm, vì mỗi người lặp lại một thao tác và nhanh tay hơn sau vài chục lần.
Đặt điểm kiểm tra cuối: cứ mỗi mười hay hai mươi sản phẩm, xếp chúng cạnh nhau trên kệ, nhìn ngang xem tem có cùng độ cao và cùng độ nghiêng không. Lệch dần là dấu hiệu cữ bị xê dịch hoặc người dán mỏi tay. Dừng lại chỉnh sớm thì chỉ phải xử lý vài sản phẩm, không phải cả mẻ.
Ghi mẫu tem, phiên bản và số lượng đã dán cho mỗi mẻ vào sổ đóng gói. Khi có vấn đề với một lô hàng, sổ này giúp truy ngược xem lô đó dùng tem nào, người nào dán, dán ngày nào.
Khi nào nên nghĩ tới máy dán tem
Máy dán tem bán tự động cho chai tròn là thiết bị phổ biến ở cơ sở vừa và nhỏ: người dùng đặt chai vào, máy tự kéo tem từ cuộn và cuốn quanh thân chai. Máy cần tem dạng cuộn đúng chiều cuộn và đúng cỡ lõi, và bao bì phải đồng đều hơn khi dán tay. Đổi lại, tem được dán đều và nhanh hơn.
Nên nghĩ tới máy khi dán tay đã chiếm phần lớn thời gian đóng gói, khi số lượng mỗi ngày đều đặn với một vài cỡ chai cố định, hoặc khi khách sỉ, kênh bán lẻ lớn đòi hỏi hình thức đồng đều. Trước khi mua, mang mẫu chai và cuộn tem thật tới thử trên máy, hỏi rõ máy hợp với dải đường kính nào, có dán được chai côn hay chai dẹt không. Bài không giới thiệu hãng máy.
Với túi zip, hộp giấy và sản phẩm hình dạng không đều, dán tay với cữ tốt vẫn là cách hợp lý trong thời gian dài. Không phải cơ sở nào cũng cần máy; cữ dán tốt và bàn dán sắp xếp gọn đã giải quyết phần lớn chuyện tem lệch.
Dán tem lên túi zip, túi giấy và hộp giấy: những điểm riêng
Túi zip đứng là bao bì khó dán nhất với người mới, vì túi mềm, mặt túi phồng lên khi đã có hàng bên trong. Nên dán tem khi túi còn rỗng hoặc mới cho một ít hàng, đặt túi nằm phẳng trên cữ, dán xong mới cho đầy hàng. Nếu túi đã đầy, đặt túi nằm, dùng tay ép phẳng vùng dán trước rồi mới bóc tem. Tránh vùng gần đường hàn hai bên và nếp gấp đáy túi, vì khi túi đứng lên, đáy bung ra kéo mép tem.
Túi giấy kraft có bề mặt sần và thấm, keo bám chậm hơn trên giấy mịn. Miết kỹ hơn bình thường và để túi nằm yên một lúc trước khi xếp. Với túi giấy có lớp tráng bên trong, mặt ngoài vẫn là giấy nên cách dán không khác.
Hộp giấy có cán màng bóng bên ngoài nhìn phẳng và dễ dán, nhưng lớp màng đôi khi trơn hơn mong đợi, tem dễ trượt khi miết. Đặt cạnh tem vào điểm chuẩn và giữ chắc trước khi miết. Với hộp có góc bo hay nếp gấp, đừng để tem chạy qua nếp, vì mỗi lần mở đóng hộp nếp gấp sẽ kéo tem lên.
Với tem niêm phong dán ngang miệng hộp hay miệng túi, việc dán thuộc về tem bảo vệ sản phẩm, có danh mục riêng trên trang. Nguyên tắc dán vẫn như trên: điểm chuẩn, bóc một phần đế, miết từ giữa ra.
Câu hỏi thường gặp
Tem dán lệch rồi bóc ra dán lại có được không?
Nếu phát hiện ngay trong vài giây đầu, có thể nhấc nhẹ và đặt lại. Nếu đã miết chặt, bóc ra thường làm tem bị kéo dãn, nhăn hoặc mất một phần keo, dán lại sẽ kém bám. Với tem chứa nội dung bắt buộc, nên dùng tem mới để bảo đảm bám chắc.
Dán tem lên hũ thuỷ tinh có đường gờ nổi thì làm sao?
Tránh đặt tem đè lên gờ, đường nối khuôn hay phần chữ nổi trên hũ, vì tem sẽ không áp sát và nhanh bong. Đo phần thân phẳng giữa các gờ và chọn kích thước tem vừa với vùng đó. Nếu tem bắt buộc phải lớn hơn, cân nhắc đổi loại hũ.
Có cần đeo găng tay khi dán tem cho thực phẩm không?
Việc dán tem thường làm trên bao bì đã đóng kín, nhưng quy định vệ sinh của cơ sở thực phẩm có thể yêu cầu găng tay trong khu vực chế biến. Nếu đeo găng, chọn loại không có bột và vừa tay để vẫn bóc tem dễ.
Làm sao dán tem tròn đúng giữa nắp mà không cần cữ?
Có thể đánh dấu tâm nắp bằng mắt rồi dán từ tâm ra, nhưng kết quả khó đều. Một vòng tròn bằng bìa có đường kính đúng bằng tem, đặt trên nắp, giúp tem tự nằm giữa mỗi lần; làm mất vài phút và dùng được rất lâu.
Tem dài quấn quanh chai bị chồng mép lệch thì sửa thế nào?
Thường do điểm đầu tem không vuông góc với đáy chai, càng quấn càng lệch. Dùng cữ có thanh chặn đáy chai và vạch đánh dấu mép tem, đặt mép đầu thẳng trước khi lăn. Kiểm tra cả độ dài tem so với chu vi chai để phần chồng mép vừa đủ.