Ngày sản xuất và hạn sử dụng trên hàng nhập khẩu thường được in theo thứ tự và ký hiệu của nước sản xuất, nên khi làm nhãn phụ cần đọc đúng kiểu ghi đó, rồi ghi lên nhãn phụ chỉ dẫn vị trí và thứ tự đọc ngày tháng bằng tiếng Việt. Cách làm phổ biến là nhãn phụ ghi "Ngày sản xuất, hạn sử dụng: xem trên đáy hộp, thứ tự năm/tháng/ngày", thay vì chép lại từng ngày cụ thể của từng lô.
Đây là nhóm thông tin gây lỗi nhiều nhất trên nhãn phụ, vì một con số đặt nhầm thứ tự có thể biến hàng còn hạn thành hết hạn trong mắt người mua, hoặc tệ hơn, ngược lại. Bài này đi qua các kiểu ghi ngày hay gặp, các cụm chữ nước ngoài chỉ ngày, cách phân biệt mã lô với ngày, cách ghi lên nhãn phụ, và quy trình kiểm khi nhận lô hàng. Yêu cầu cụ thể về cách ghi ngày tháng theo nhóm hàng, hãy đối chiếu phụ lục của Nghị định 43/2017/NĐ-CP đã được sửa đổi.
Vì sao ngày tháng là chỗ dễ sai nhất trên nhãn phụ
Ở Việt Nam, người đọc quen thứ tự ngày, tháng, năm. Nhiều nước khác dùng thứ tự khác: tháng trước ngày sau, hoặc năm trước rồi tới tháng và ngày. Khi ngày nhỏ hơn hoặc bằng 12, chuỗi "05/08/26" có thể là mùng 5 tháng 8 hoặc mùng 8 tháng 5 tuỳ theo người đọc. Năm ghi hai chữ số lại càng dễ nhầm với ngày.
Ngoài thứ tự, ngày trên hàng nhập khẩu thường in bằng máy in phun lên đáy lon, nắp chai, mép túi, nét mờ, nằm cạnh mã lô và mã nhà máy, tất cả là một dãy ký tự liền nhau. Người làm nhãn phụ phải tách đúng phần nào là ngày, phần nào không.
Lỗi ở đây có hậu quả trực tiếp. Hiểu sai khiến cơ sở bán hàng đã hết hạn mà không biết, hoặc huỷ nhầm hàng còn hạn. Với khách, nhãn phụ ghi thứ tự đọc sai còn tệ hơn không ghi, vì nó khiến họ tin vào một ngày sai.
Các kiểu ghi ngày hay gặp trên hàng nhập khẩu
Bảng dưới là các kiểu ghi thường thấy, không phải quy tắc cố định theo nước. Cùng một nước, các nhà sản xuất khác nhau có thể ghi khác nhau, nên luôn kiểm trên chính sản phẩm.
| Kiểu ghi | Thường gặp ở | Cách nhận biết |
|---|---|---|
| Ngày/tháng/năm | Nhiều nước châu Âu, Đông Nam Á | Giống cách đọc ở Việt Nam; vẫn cần kiểm với ngày lớn hơn 12 |
| Tháng/ngày/năm | Hàng sản xuất cho thị trường Mỹ | Số đầu không bao giờ quá 12; tìm một lô có ngày lớn hơn 12 để xác nhận |
| Năm.tháng.ngày | Nhiều hàng từ Nhật, Hàn Quốc, Trung Quốc | Năm đứng đầu, thường bốn chữ số hoặc hai chữ số |
| Chỉ tháng và năm | Hàng có hạn dài như đồ hộp, mỹ phẩm | Hai nhóm số; hiểu là hết hạn vào cuối hoặc trong tháng đó theo cách nhà sản xuất quy ước |
| Tên tháng bằng chữ | Hàng châu Âu, Mỹ | Ba chữ cái viết tắt tên tháng tiếng Anh hoặc ngôn ngữ khác, ví dụ JUN, AOU, MAI |
Với kiểu chỉ có tháng và năm, nhãn phụ không tự quy thành một ngày cụ thể. Nếu nhóm hàng yêu cầu ghi đủ ngày, hỏi nhà sản xuất cách hiểu chính xác và lưu câu trả lời.
Các cụm chữ nước ngoài chỉ ngày trên nhãn
Người làm nhãn phụ cần nhận ra cụm nào chỉ ngày sản xuất, cụm nào chỉ hạn, và hạn đó thuộc loại nào. Các cụm phổ biến:
| Cụm hoặc ký hiệu | Nghĩa | Ghi chú |
|---|---|---|
| MFG, MFD, PRD, P | Ngày sản xuất | Có nơi viết "Prod." hoặc dùng chữ P đứng trước ngày |
| EXP, EXP DATE, E | Hạn sử dụng | Thường là ngày không nên dùng sau đó |
| BB, BBE, Best before | Sử dụng tốt nhất trước | Mốc chất lượng, khác với Use by |
| Use by | Sử dụng trước | Mốc an toàn, thường gặp ở thực phẩm dễ hỏng |
| DLC, DDM (tiếng Pháp); MHD (tiếng Đức) | Các dạng hạn sử dụng theo tiếng nước đó | Tra nghĩa chính xác với nhà sản xuất khi phân vân |
| Biểu tượng hũ mở nắp kèm số và chữ M | Thời hạn dùng sau khi mở | Thường gặp ở mỹ phẩm; là số tháng, không phải ngày |
| LOT, L, Batch | Số lô | Không phải ngày, dù có thể chứa con số giống ngày |
Nhãn tiếng Nhật, tiếng Hàn, tiếng Trung thường ghi cụm chỉ ngày bằng chữ của ngôn ngữ đó. Nếu không đọc được, nhờ người biết ngôn ngữ đó hoặc yêu cầu nhà sản xuất chỉ rõ trên ảnh chụp bao bì, đừng đoán theo vị trí của dãy số.
Mã lô không phải ngày, nhưng hay bị nhầm
Mã lô thường đứng cạnh ngày. Trên đáy lon, dòng thứ nhất có thể là hạn, dòng thứ hai là mã lô kèm giờ sản xuất. Người đọc vội lấy nhầm dòng là chuyện rất hay xảy ra.
Mã lô có thể chứa ngày đã mã hoá. Một số nhà sản xuất dùng mã ngày riêng, ví dụ năm một chữ số kèm số thứ tự ngày trong năm. Không tự giải mã những mã này để ghi thành ngày trên nhãn phụ; nếu cần, hỏi nhà sản xuất cách đọc.
Mã lô vẫn có ích. Mã lô là cách duy nhất để truy vết khi nhà sản xuất thông báo thu hồi. Khi nhận hàng, ghi mã lô cùng hạn dùng vào sổ theo dõi.
Đừng ghi đè mã lô. Tem phụ dán lên dãy mã lô làm mất khả năng truy vết. Vị trí dán phải tránh cả vùng ngày tháng lẫn vùng mã lô.
Ghi ngày tháng lên nhãn phụ thế nào
Vì ngày tháng thay đổi theo từng lô còn tem phụ thường in sẵn số lượng lớn, cách làm phổ biến là nhãn phụ ghi chỉ dẫn: "Ngày sản xuất và hạn sử dụng: xem trên nắp chai", kèm thứ tự đọc, ví dụ "thứ tự năm/tháng/ngày" hoặc "tháng/ngày/năm". Chỉ dẫn này phải đúng với chính sản phẩm, nên mỗi mã hàng cần kiểm riêng chứ không dùng một câu chung cho mọi mặt hàng.
Nếu nhãn gốc chỉ ghi thời hạn sử dụng tính từ ngày sản xuất, ví dụ "dùng trong 24 tháng kể từ ngày sản xuất", nhãn phụ dịch đúng câu đó và chỉ dẫn vị trí ngày sản xuất. Không tự cộng ra ngày hết hạn rồi in lên tem phụ, vì làm vậy là tạo ra một thông tin không có trên nhãn gốc và dễ sai.
Trường hợp muốn ghi ngày cụ thể trên nhãn phụ, ví dụ tem in theo từng lô, phải ghi theo thứ tự ngày, tháng, năm, đối chiếu từng lô với nhãn gốc và kiểm bởi người thứ hai. Đây là cách rõ ràng nhất cho người mua, nhưng cũng là cách dễ sai nhất nếu cơ sở không có quy trình kiểm chặt.
Những việc tuyệt đối không làm với ngày tháng
Có những thao tác với ngày tháng không phải lỗi kỹ thuật mà là sai phạm nghiêm trọng, ảnh hưởng tới sức khoẻ người dùng:
- Dán nhãn phụ che ngày sản xuất, hạn sử dụng in trên nhãn gốc.
- Ghi trên nhãn phụ một hạn dùng dài hơn hạn trên nhãn gốc.
- Tẩy, cạo, in đè lên ngày tháng của nhà sản xuất dưới bất kỳ lý do nào.
- Đóng gói lại hàng sắp hết hạn để ghi ngày mới.
- Ghi ngày đoán khi không đọc được ngày gốc.
Khi ngày gốc bị mờ, bị trầy, không đọc được, xử lý đúng là tách sản phẩm đó khỏi hàng bán, liên hệ nhà cung cấp để xác định, và không bán nếu không xác định được. Một sản phẩm không rõ hạn dùng không nên đến tay người mua.
Những việc trong danh sách trên đều vi phạm quy định về nhãn và có thể thuộc diện xử lý theo quy định xử phạt hiện hành, nhưng lý do quan trọng hơn là chúng đặt người dùng trước rủi ro sức khoẻ mà họ không có cách nào tự nhận ra.
Hạn dùng sau khi mở và điều kiện bảo quản đi kèm
Hạn trên nhãn gắn với điều kiện bảo quản. Hạn sử dụng nhà sản xuất in ra được tính cho sản phẩm còn nguyên bao bì, bảo quản đúng điều kiện ghi trên nhãn. Nhãn phụ phải dịch đủ điều kiện đó, vì thiếu nó thì con số hạn dùng mất ý nghĩa.
Sau khi mở là một mốc khác. Nhiều sản phẩm ghi thêm "dùng trong 7 ngày sau khi mở" hoặc "bảo quản lạnh sau khi mở". Đây là thông tin người dùng cần nhất khi đã mang hàng về nhà, nên nhãn phụ đặt nó gần dòng chỉ dẫn hạn sử dụng.
Kho của cơ sở cũng phải đúng điều kiện. Hàng ghi bảo quản dưới một nhiệt độ nhất định mà cơ sở để trong kho nóng mùa hè thì hạn dùng in trên nhãn không còn bảo đảm. Đây là trách nhiệm của người bán, không chỉ của nhà sản xuất.
Hàng cần bảo quản lạnh khi gửi đi. Bán online hàng có điều kiện bảo quản đặc biệt thì phải tính cả chặng giao hàng. Nếu không bảo đảm được điều kiện trên đường đi, không nên nhận đơn giao xa cho mặt hàng đó.
Quy trình kiểm ngày tháng khi nhận lô hàng
Ví dụ giả định: cửa hàng tạp hoá nhập khẩu Gia Hưng ở phường Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ, nhận một lô đồ hộp và bánh kẹo từ ba nước.
- Lấy ngẫu nhiên vài sản phẩm của mỗi mã hàng, đọc ngày dưới đèn sáng, chụp ảnh vùng in ngày.
- Xác định kiểu ghi của từng mã: thứ tự, cụm chỉ ngày, vị trí mã lô.
- So với chỉ dẫn đang in trên tem phụ của mã đó; nếu nhà sản xuất đổi cách in, dừng dùng tem cũ.
- Ghi hạn dùng và mã lô vào bảng theo dõi tồn kho, sắp xếp theo hạn gần nhất.
- Tính thời gian còn lại so với tốc độ bán; mã nào hạn ngắn thì đánh dấu để bán trước.
- Đặt hàng có hạn gần hơn ra phía trước kệ, hàng mới vào phía sau.
Bước 5 thường bị bỏ qua ở cơ sở nhỏ. Lô hàng còn hạn sáu tháng nghe có vẻ đủ, nhưng nếu mã đó mỗi tháng chỉ bán được vài sản phẩm thì phần lớn lô sẽ hết hạn trên kệ.
Câu hỏi thường gặp
Nhãn gốc chỉ ghi "EXP 2027 06" thì nhãn phụ ghi hạn sử dụng thế nào?
Nhãn phụ chỉ dẫn vị trí và cách đọc, ví dụ hạn sử dụng ghi theo năm và tháng trên đáy hộp. Không tự quy ra một ngày cụ thể. Nếu nhóm hàng yêu cầu ghi đủ ngày, hỏi nhà sản xuất cách hiểu chính xác.
Ngày tháng in mờ, không đọc được thì có bán được không?
Không nên bán. Tách sản phẩm đó ra, liên hệ nhà cung cấp để xác định ngày dựa vào mã lô. Nếu không xác định được, sản phẩm không nên đến tay người mua vì người mua không có cách nào biết hàng còn hạn hay không.
Mỹ phẩm chỉ có biểu tượng hũ mở nắp 12M mà không có hạn sử dụng thì sao?
Biểu tượng này chỉ thời hạn dùng sau khi mở, không phải hạn của sản phẩm chưa mở. Cần tìm hạn sử dụng hoặc ngày sản xuất ở chỗ khác trên bao bì, hoặc hỏi nhà sản xuất. Yêu cầu ghi hạn cho mỹ phẩm cần đối chiếu quy định chuyên ngành.
Có cần dịch cả "best before" và "use by" khác nhau trên nhãn phụ không?
Có, vì hai cụm mang ý nghĩa khác nhau về chất lượng và an toàn. Nhãn phụ nên giữ đúng loại hạn mà nhà sản xuất ghi, ví dụ "sử dụng tốt nhất trước" hoặc "sử dụng trước", kèm vị trí ngày.
Tem phụ in sẵn ghi thứ tự năm/tháng/ngày, lô mới đổi sang ngày/tháng/năm thì làm sao?
Dừng dùng tem cũ cho lô mới, in tem mới với chỉ dẫn đúng. Tem cũ vẫn dùng được cho các lô còn lại có cùng cách ghi. Ghi rõ trong sổ để không dán lẫn hai loại tem.
Hàng nhập khẩu còn hạn ngắn có được bán không?
Hàng còn trong hạn sử dụng vẫn có thể bán. Nên nói rõ với khách thời gian còn lại, nhất là khi bán online, và không dùng hàng cận hạn làm quà tặng mà không thông báo. Không bao giờ thay đổi ngày để kéo dài thời gian bán.