Ở chợ phiên và hội chợ, hàng đã đóng gói sẵn phải mang nhãn đầy đủ như ở bất kỳ kênh bán nào khác; riêng hàng bày rời, cân hoặc múc tại chỗ cho khách thì thay bằng bảng thông tin rõ ràng ở gian hàng. Hội chợ do cơ quan nhà nước hay hiệp hội tổ chức thường có đoàn kiểm tra đi qua, và ban tổ chức nhiều nơi yêu cầu cơ sở tham gia nộp trước mẫu nhãn, giấy tờ về an toàn thực phẩm hay chứng nhận nếu có.
Khung nội dung nhãn theo Nghị định 43/2017/NĐ-CP và Nghị định 111/2021/NĐ-CP không thay đổi theo nơi bán. Cái thay đổi là điều kiện bày bán: gian hàng chật, hàng nhiều loại, khách hỏi liên tục và có khi phải đóng gói thêm ngay tại chỗ. Bài này là danh sách việc cần làm trước, trong và sau một phiên hội chợ để nhãn không thành điểm yếu của gian hàng.
Ba loại hàng trên một gian hội chợ
Nhìn vào một gian hàng đặc sản điển hình, có thể chia thành ba loại. Loại thứ nhất là hàng đóng gói sẵn từ nhà: túi gạo, chai mật, hộp trà, lọ mắm. Loại này phải có nhãn đầy đủ trên từng đơn vị bán, không có ngoại lệ vì nơi bán là hội chợ. Loại thứ hai là hàng bày rời bán theo cân hay theo đơn vị: rổ hạt điều, mẹt măng khô, thúng bưởi. Khách chọn, người bán cân và cho vào túi ngay trước mặt khách. Loại thứ ba là hàng dùng thử: chén trà, miếng mứt, thìa mật cho khách nếm.
Hàng loại hai là chỗ nhiều người lúng túng. Nghị định về nhãn có loại trừ một số trường hợp thực phẩm không bao bì bán trực tiếp cho người tiêu dùng, bạn nên đọc điều khoản phạm vi của nghị định để biết hàng mình thuộc trường hợp nào. Dù vậy, khách vẫn cần biết mình mua gì, và ban tổ chức thường yêu cầu bảng thông tin. Một tấm bảng nhỏ cắm vào từng rổ hàng ghi tên hàng, nơi trồng, ngày làm, cơ sở bán là cách làm gọn.
Hàng loại hai cũng dễ biến thành loại một ngay trong phiên: thấy đông khách, người bán cân sẵn hàng chục túi nhỏ để bán cho nhanh. Lúc đó các túi đó là hàng bao gói sẵn, và nên có nhãn. Mang theo một xấp tem in sẵn phần cố định cùng bút hoặc con dấu ngày là cách xử lý tình huống này.
Chuẩn bị nhãn theo từng loại hàng
Bảng dưới gợi ý những thứ cần mang theo cho từng loại hàng.
| Loại hàng | Cần có | Nên mang theo dự phòng |
|---|---|---|
| Đóng gói sẵn từ nhà | Nhãn đầy đủ trên từng đơn vị bán | Vài tem thay thế cho túi bị bong, rách nhãn trên đường |
| Bày rời, cân tại chỗ | Bảng thông tin ở từng rổ, khay | Túi sạch, tem in sẵn phần cố định cho túi chia sẵn |
| Chia túi ngay trong phiên | Nhãn đủ nội dung như hàng đóng gói từ nhà | Con dấu ngày, bút mực không phai |
| Hàng dùng thử | Bảng ghi tên món, thành phần chính, chất dễ gây dị ứng nếu có | Hộp đậy, que dùng một lần |
| Hộp quà ghép tại gian | Mỗi món trong hộp còn nguyên nhãn; hộp ghi danh sách món | Thẻ ghi danh sách in sẵn |
Nếu bạn tham gia hội chợ với tư cách hợp tác xã, nhiều hộ cùng góp hàng, nên thống nhất trước một mẫu nhãn và một tên cơ sở chịu trách nhiệm cho cả gian. Gian hàng mà mỗi túi một kiểu nhãn, có túi không nhãn, rất dễ bị đoàn kiểm tra lưu ý, và cũng làm khách khó tin hàng.
Bảng thông tin ở gian hàng: viết ngắn, viết đúng
Tên hàng và nơi làm. Ví dụ giả định: "Hạt điều rang muối, nhà làm tại xã Phú Riềng, tỉnh Đồng Nai". Khách đứng trước gian hàng chỉ đọc được vài chữ, nên tên hàng phải to và rõ nhất.
Ngày làm hoặc ngày đóng gói. Hàng bày rời ở hội chợ thường được hỏi nhiều nhất về độ mới. Ghi ngày rang, ngày sấy hay ngày hái trên bảng giúp trả lời sẵn câu hỏi đó, và nhắc chính bạn không bày hàng đã để quá lâu.
Thành phần chính và chất dễ gây dị ứng. Món có đậu phộng, hạt điều, mè, sữa, tôm cua cần nêu rõ, đặc biệt ở quầy dùng thử. Không nên để khách phải hỏi mới biết.
Tên cơ sở chịu trách nhiệm. Bảng nên có tên cơ sở hoặc hợp tác xã. Không ghi số điện thoại hay đường dẫn trên bảng nếu ban tổ chức không cho phép; danh thiếp để riêng.
Không lời hứa công dụng. Bảng ở hội chợ hay bị viết thêm những câu "bổ thận", "tốt cho xương khớp" để thu hút. Những câu đó cũng sai như khi in trên nhãn. Tả hương vị, cách làm, cách dùng là đủ.
Danh sách việc trước khi lên đường
Một tuần trước hội chợ, dành một buổi đi hết danh sách sau:
- Đếm hàng đóng gói sẵn sẽ mang theo, rút ngẫu nhiên vài đơn vị mỗi loại đọc lại nhãn: đủ nội dung, còn hạn, địa chỉ đã cập nhật theo địa giới mới.
- Loại riêng hàng gần hết hạn; không mang đi hội chợ hàng chỉ còn vài ngày hạn dùng.
- In bảng thông tin cho từng loại hàng bày rời, bọc nhựa để không ướt.
- Chuẩn bị tem in sẵn phần cố định cho hàng có thể chia túi tại chỗ, cùng con dấu ngày, bút mực không phai.
- Gom bộ hồ sơ: bản sao giấy tờ về an toàn thực phẩm nếu có, giấy chứng nhận đang in trên nhãn, mẫu nhãn đã nộp ban tổ chức.
- Đọc quy định của ban tổ chức về trưng bày, dùng thử và giấy tờ phải có tại gian.
- Phân công một người trong gian chịu trách nhiệm trả lời về nhãn và giấy tờ khi có người hỏi.
Nếu ban tổ chức yêu cầu nộp mẫu nhãn trước, hàng mang đến hội chợ phải khớp mẫu đã nộp. Đừng in nhãn mới khác mẫu vào phút chót mà không báo lại.
Hàng mang biểu trưng OCOP, chứng nhận và giải thưởng ở hội chợ
Hội chợ nông sản và hội chợ OCOP là nơi các biểu trưng chứng nhận xuất hiện dày đặc. Nguyên tắc ở đây giống trên nhãn: chỉ sản phẩm đã được công nhận, chứng nhận còn hiệu lực mới mang biểu trưng. Khi gian hàng có cả sản phẩm đạt và chưa đạt, hãy tách kệ hoặc ghi rõ từng sản phẩm, đừng treo một băng rôn biểu trưng phía trên toàn bộ gian.
Giấy chứng nhận nên mang bản sao theo, để trả lời ngay khi khách hay đoàn kiểm tra hỏi. Nhiều gian còn trưng bày giấy chứng nhận trong khung; cách này tốt nhưng nhớ thay khi giấy đã gia hạn.
Giải thưởng của chính hội chợ năm trước cũng hay được nêu lên bảng. Ghi đúng tên giải, năm, đơn vị trao và đúng sản phẩm được trao. Sản phẩm mới ra không thừa hưởng giải của sản phẩm cũ dù cùng cơ sở.
Một chuyện hay gặp ở các hội chợ lớn là gian hàng được ban tổ chức cấp sẵn bảng tên chung có in biểu trưng của chương trình. Bảng đó nói về gian hàng tham gia chương trình, không phải về từng sản phẩm. Người bán vẫn cần trả lời đúng khi khách hỏi sản phẩm nào đã được công nhận, sản phẩm nào chưa, thay vì để khách tự hiểu là tất cả.
Quầy dùng thử: nhỏ nhưng dễ sai
Quầy nếm thử là chỗ kéo khách hiệu quả nhất ở hội chợ, nhưng cũng là chỗ dễ phát sinh chuyện nhất. Thực phẩm bày ra để nếm nằm ngoài bao bì suốt nhiều giờ, gần lối đi đông người, dưới mái che nóng. Nếu để quá lâu, món ngon nhất của bạn cũng có thể đổi mùi và tạo ấn tượng xấu.
Vài việc cần làm: chỉ bày một lượng nhỏ và thay thường xuyên, có nắp đậy, dùng que hoặc thìa dùng một lần, có thùng rác riêng. Bảng ở quầy dùng thử ghi tên món, thành phần chính và chất dễ gây dị ứng, vì người dị ứng không đọc được nhãn của một miếng mứt đã cắt sẵn.
Món dùng thử nên lấy từ cùng loại hàng đang bán, có nhãn đầy đủ để bày cạnh. Khách nếm xong thường cầm ngay túi bên cạnh lên xem; nhãn của túi đó là câu trả lời cho mọi câu hỏi tiếp theo. Nếu món nếm thử là sản phẩm mới chưa có nhãn hoàn chỉnh, hãy nói rõ là sản phẩm đang thử nghiệm, chưa bán, và đừng nhận đặt hàng cho tới khi nhãn sẵn sàng.
Nhiều hội chợ có quy định riêng về việc chế biến, nấu nướng tại gian. Đọc kỹ quy định của ban tổ chức trước khi mang bếp hay nồi lẩu đến gian hàng.
Sau hội chợ: hàng còn lại và những gì học được
Hàng mang đi hội chợ thường trải qua nắng nóng, ra vào xe nhiều lần, có túi bị bong nhãn, có hộp bị móp. Sau phiên, kiểm lại từng đơn vị trước khi nhập lại kho: hàng nhãn bị hỏng thì thay nhãn hoặc giữ lại dùng nội bộ, hàng có dấu hiệu bị ảnh hưởng chất lượng do nhiệt thì không đưa trở lại kệ bán.
Hàng đã mở để dùng thử không bán lại. Hàng chia túi ngay tại hội chợ mà còn dư, nếu nhãn ghi tay không đủ nội dung, cần dán nhãn đầy đủ trước khi bán tiếp ở kênh khác.
Hội chợ còn là dịp nghe trực tiếp câu hỏi của khách về nhãn. Ghi lại những câu được hỏi nhiều: hạn dùng bao lâu, ngâm măng mấy lần, mật có bị đông không, hạt có tẩm gì không. Những câu đó cho biết nhãn đang thiếu thông tin gì, và là gợi ý tốt nhất cho lần in nhãn tiếp theo.
Nếu đoàn kiểm tra có nhắc nhở về nhãn, ghi lại chính xác nội dung nhắc nhở và sửa ngay ở lần in sau. Đừng chờ đến hội chợ năm sau mới nhớ.
Câu hỏi thường gặp
Hàng bày rời ở hội chợ, khách cân tại chỗ có cần nhãn không?
Hàng cân và đóng túi ngay trước mặt khách là bán trực tiếp, thường không cần nhãn hàng hoá theo nghĩa của hàng bao gói sẵn; bạn đối chiếu điều khoản phạm vi của nghị định để chắc. Dù vậy, bảng thông tin ghi tên hàng, nơi làm, ngày làm và cơ sở bán là cần thiết, và nhiều ban tổ chức yêu cầu.
Ban tổ chức yêu cầu những giấy tờ gì về nhãn?
Mỗi hội chợ có quy định riêng. Thường gặp là mẫu nhãn sản phẩm, giấy tờ về điều kiện an toàn thực phẩm của cơ sở khi bán thực phẩm, và giấy chứng nhận nếu sản phẩm mang biểu trưng chứng nhận. Hãy đọc kỹ hướng dẫn tham gia và hỏi ban tổ chức nếu chưa rõ, trước ngày dọn gian.
Chia túi nhỏ ngay tại hội chợ thì ghi nhãn thế nào cho kịp?
Mang theo tem đã in sẵn phần cố định như tên hàng, cơ sở, xuất xứ, bảo quản, và chỉ điền hoặc đóng dấu phần thay đổi như ngày đóng gói, khối lượng. Cân từng túi và ghi đúng số cân. Nếu không kịp làm nhãn đủ thì bán theo cân tại chỗ, đừng chia túi không nhãn.
Có được cho khách nếm thử mật ong, mứt mà không ghi thành phần không?
Quầy dùng thử nên có bảng ghi tên món và thành phần chính, đặc biệt những chất dễ gây dị ứng như đậu phộng, các loại hạt, sữa, hải sản. Người có cơ địa dị ứng cần thông tin này trước khi nếm. Dụng cụ dùng thử nên dùng một lần và có nắp đậy.
Hàng nhiều hộ góp chung một gian hội chợ thì ghi tên ai trên nhãn?
Nếu bán dưới tên hợp tác xã thì hợp tác xã là cơ sở chịu trách nhiệm, ghi tên và địa chỉ hợp tác xã. Nếu mỗi hộ bán sản phẩm riêng thì mỗi sản phẩm mang tên hộ đó. Đừng để lẫn: hàng của hộ không đi qua hợp tác xã mà mang nhãn hợp tác xã là rủi ro cho cả nhóm.
Mang hàng mẫu chưa có nhãn đi hội chợ để thăm dò thị trường được không?
Hàng chỉ để trưng bày, giới thiệu, không bán, thì nên ghi rõ là hàng mẫu không bán. Nếu có ý định bán dù chỉ vài đơn vị, hãy làm nhãn đủ nội dung. Hội chợ là nơi rất dễ gặp đoàn kiểm tra, và một sản phẩm mới ra mắt bị lưu ý về nhãn là khởi đầu không vui.