Độ dễ đọc của chữ trên tem phụ thuộc chủ yếu vào chênh lệch độ sáng giữa chữ và nền, không phải vào việc hai màu khác nhau đến đâu. Chữ đỏ trên nền xanh lá trông rất khác nhau về màu nhưng có thể gần như cùng độ sáng, và khi đó chữ khó đọc, nhất là với người có khiếm khuyết nhìn màu hoặc dưới ánh đèn yếu.
Nghị định 43/2017/NĐ-CP đặt nguyên tắc rằng chữ, số, hình ảnh trên nhãn phải rõ ràng, và các nội dung bắt buộc phải có màu tương phản với màu nền; trước khi in hãy đối chiếu đúng câu chữ trong văn bản gốc. Bài này chỉ cách hiện thực nguyên tắc đó trên tem của cơ sở nhỏ: chọn cặp màu, xử lý decal kraft và decal trong, kiểm tương phản bằng các phép thử đơn giản.
Nghĩ theo sáng – tối trước, theo màu sau
Mỗi màu có một độ sáng. Vàng chanh rất sáng, xanh dương đậm rất tối, đỏ tươi và xanh lá tươi nằm ở khoảng giữa và khá gần nhau. Mắt người đọc chữ chủ yếu nhờ chênh lệch sáng tối; sắc màu chỉ giúp phân biệt nhóm thông tin. Vì vậy, khi chọn màu cho khối thông tin, câu hỏi đầu tiên là "chữ tối trên nền sáng hay chữ sáng trên nền tối", rồi mới tới "tối màu gì".
Cách kiểm nhanh nhất là chuyển thiết kế sang thang xám. Phần mềm thiết kế nào cũng có chức năng xem đen trắng hoặc giảm bão hoà; nếu không, chụp màn hình bằng điện thoại và chỉnh ảnh về đen trắng. Trong bản xám, chữ phải tách khỏi nền rõ ràng. Nếu chữ và nền trở thành hai mảng xám gần nhau, cặp màu đó không đạt dù trên bản màu trông nổi bật.
Trong thiết kế cho màn hình có những bộ hướng dẫn về khả năng tiếp cận đưa ra tỉ lệ tương phản tối thiểu cho chữ, và một số công cụ kiểm màu trực tuyến tính tỉ lệ này từ hai mã màu. Bạn có thể dùng chúng làm phép thử tham khảo cho tem, với lưu ý rằng màu in trên decal luôn khác màn hình, thường tối hơn và xỉn hơn. Kết quả cuối cùng vẫn phải kiểm trên bản in thật.
Một nguyên tắc dễ nhớ: khối thông tin bắt buộc dùng chữ đen hoặc gần đen trên nền trắng, kem hoặc màu rất nhạt. Màu sắc thương hiệu dành cho tên sản phẩm, dải trang trí, hình minh hoạ. Cách chia này vừa an toàn cho việc đọc vừa giúp khối thông tin in đen đơn, sắc nét.
Những cặp màu hay gây khó đọc trên tem
Các cặp dưới đây xuất hiện nhiều trên tem của cơ sở nhỏ vì trông hài hoà hoặc nổi bật trên màn hình. Chúng không bị cấm, nhưng không nên dùng cho chữ nhỏ.
| Cặp màu | Vì sao khó đọc | Thay bằng |
|---|---|---|
| Đỏ trên xanh lá, xanh lá trên đỏ | Độ sáng gần nhau, người có khiếm khuyết nhìn màu đỏ – lục gần như không phân biệt được | Chữ trắng hoặc đen trên nền đỏ đậm hay xanh đậm |
| Vàng hoặc cam nhạt trên trắng | Chênh sáng quá ít, chữ mờ đi dưới đèn | Vàng, cam dùng làm nền, chữ đen hoặc nâu rất đậm |
| Nâu nhạt trên kraft | Hai tông đất gần nhau, decal kraft còn làm màu tối đi | Đen đơn hoặc màu rất đậm, có thể thêm nền trắng dưới khối chữ |
| Xám nhạt trên trắng | Trông tinh tế nhưng chữ nhỏ gần như biến mất | Xám rất đậm hoặc đen |
| Chữ trên ảnh chụp | Nền thay đổi sáng tối liên tục, chữ chỗ đọc được chỗ không | Đặt chữ vào vùng nền phẳng hoặc thêm một mảng nền dưới chữ |
| Xanh dương trên đen, tím trên xanh đậm | Cả hai đều tối | Chữ trắng hoặc màu rất sáng |
Khi buộc phải dùng một cặp màu khó vì lý do nhận diện, hãy giới hạn nó cho chữ thật lớn như tên sản phẩm, tăng độ đậm nét chữ, và giữ khối thông tin ở cặp màu an toàn.
Decal kraft: đẹp mộc nhưng ăn mất màu
Kraft là nền màu nâu, không phải nền trắng. Mực in thông thường trong suốt một phần, nên màu in lên kraft bị pha với nâu của giấy: xanh thành xanh rêu, đỏ thành đỏ gạch, vàng gần như biến mất. Màu bạn chọn trên màn hình nền trắng sẽ không giữ được.
Chữ đen là lựa chọn chắc nhất. Trên kraft, chữ đen đơn cho tương phản tốt và giữ được tinh thần mộc của tem. Các màu khác nên là màu rất đậm.
Muốn màu sáng thì cần lót trắng. Một số cách in có thể in một lớp mực trắng dưới phần màu để màu lên đúng. Không phải nhà in nào, máy in nào cũng làm được; hỏi trước và chuẩn bị file có lớp trắng riêng theo hướng dẫn của nhà in.
Bề mặt kraft hơi sần, chữ nhỏ dễ nhoè. Tăng mức sàn cỡ chữ thêm một chút so với decal giấy trắng mịn, tránh nét quá mảnh, và in thử trên đúng cuộn kraft sẽ dùng.
Có thể kết hợp ô nền trắng cho khối thông tin. Một khung nền trắng in trên kraft hoặc một tem trắng nhỏ dán riêng cho khối thông tin là cách nhiều cơ sở dùng để vừa giữ vẻ mộc vừa đảm bảo đọc được.
Decal trong: chữ nằm trên chính sản phẩm
Tem decal trong tạo cảm giác chữ in thẳng lên chai, lọ. Điều đó cũng có nghĩa là nền của chữ chính là thứ bên trong bao bì: mật ong vàng sẫm, dầu dừa trắng đục, nước mắm nâu đỏ, hay khoảng trống khi sản phẩm đã dùng hết một nửa. Một tem trong đọc rõ trên lọ đầy có thể không đọc được trên lọ đã vơi.
Vì thế khi thiết kế tem trong, hãy thử trên lọ đầy, lọ vơi và lọ rỗng, đặt trước nền sáng và nền tối. Chữ đen trên tem trong hợp với sản phẩm sáng màu; chữ trắng hợp với sản phẩm sẫm màu nhưng chữ trắng trên tem trong cần in mực trắng, và mực trắng in một lớp thường hơi mờ, chữ nhỏ dễ nhoè. Nhiều cơ sở chọn cách in một mảng nền trắng hoặc nền màu đặc ngay dưới khối thông tin, để phần còn lại của tem vẫn trong.
Màu in lên decal trong cũng bị ảnh hưởng bởi màu sản phẩm phía sau, giống như kraft. Muốn màu hiển thị đúng thì cần lót trắng dưới phần màu, và trong file phải có lớp trắng riêng theo cách nhà in yêu cầu. Bài về file gửi nhà in trong mục này nói cách đặt lớp đó.
Một chuyện nhỏ hay quên: decal trong dán lên chai có bọt khí hoặc nếp nhăn rất dễ thấy, và chữ nằm trên bọt khí sẽ bị méo. Khi chọn tem trong, tính luôn cách dán cho phẳng; mục chất liệu tem và cách in có hướng dẫn riêng.
Kiểm màu tem trước khi đặt in
Màu là thứ dễ sai lệch nhất giữa màn hình và bản in. Trình tự dưới đây không loại bỏ hết sai lệch nhưng tránh được những bất ngờ lớn:
- Xem bản thiết kế ở chế độ thang xám, kiểm mọi chữ bắt buộc vẫn tách rõ khỏi nền.
- Mô phỏng khiếm khuyết nhìn màu bằng chức năng xem thử có trong một số phần mềm, hoặc nhờ một người có khiếm khuyết nhìn màu xem giúp nếu có.
- In thử trên máy in văn phòng để kiểm bố cục, biết rằng màu sẽ chưa đúng.
- Yêu cầu nhà in in thử trên đúng loại decal, đúng cách in; dán lên bao bì thật có chứa sản phẩm.
- Xem bản in thử dưới ba loại ánh sáng: ánh sáng ban ngày gần cửa sổ, đèn trắng trong cửa hàng và đèn vàng trong bếp.
- Chụp ảnh bản in thử đã duyệt, ghi chú các mã màu đã dùng, lưu cùng file gốc làm mẫu chuẩn cho lần in sau.
Màu thương hiệu cần giữ đồng nhất qua nhiều lần in, nhiều nhà in là chuyện sâu hơn, liên quan đến hồ sơ màu và bản in chuẩn; trang chuyên về in ấn của hệ, AI In Ấn, có bài riêng. Với tem của cơ sở nhỏ, mẫu tem đã duyệt cầm tay là thước đo thực tế nhất khi đối chiếu lần in sau.
Tem trên bao bì màu: tính cả màu của hũ, chai, hộp
Tem không đứng một mình mà nằm trên một bao bì có màu riêng: chai thuỷ tinh hổ phách, hũ nhựa trắng đục, hộp giấy đen, túi kraft. Viền của tem và phần bao bì quanh nó tạo thành khung nhìn, và khung đó ảnh hưởng tới cảm giác tương phản của cả tem. Tem nền trắng trên chai hổ phách nổi rất rõ; cùng tem đó trên hũ trắng đục thì gần như hoà vào bao bì, tên sản phẩm phải tự gánh hết việc nổi bật.
Khi thiết kế, hãy đặt ảnh chụp bao bì thật làm lớp nền phía sau tem trong file, ẩn lớp này khi xuất file in. Bạn sẽ thấy ngay viền tem có cần một màu nền đậm hơn, một đường viền mảnh, hay ngược lại cần để tem nhạt để hợp với bao bì. Với hộp giấy in màu sẵn, tem dán thêm cho khối thông tin nên có nền trắng hoặc rất sáng, đừng làm tem trong để chữ nằm thẳng trên nền hộp nhiều hoạ tiết.
Bao bì có hoạ tiết, chữ in sẵn hay ảnh lớn là trường hợp khó nhất cho tem phụ. Quy tắc an toàn là tem phụ có nền đặc, bờ mép rõ, chữ đen trên nền sáng, đặt ở vùng ít hoạ tiết nhất. Mục tiêu không phải làm tem phụ đẹp ngang bao bì chính mà là làm nó đọc được ngay.
Màu giúp phân biệt, nhưng đừng để màu gánh một mình
Màu rất hữu ích để khách phân biệt các hương vị, các mức cay, các dòng sản phẩm. Nhưng khi màu là tín hiệu duy nhất, một số người sẽ bị bỏ lại. Một vài nguyên tắc:
- Mỗi phiên bản màu đi kèm tên hương vị bằng chữ rõ ràng, không chỉ dựa vào màu để phân biệt.
- Mức cay, mức ngọt nếu biểu thị bằng màu thì thêm biểu tượng hoặc số mức cạnh đó.
- Cảnh báo an toàn không chỉ in đỏ; in đậm, đặt riêng, có nhãn đầu dòng như "Lưu ý:" hoặc "Cảnh báo:".
- Tránh dùng cặp đỏ và xanh lá để phân biệt hai phiên bản quan trọng, như có đường và không đường.
- Kiểm hệ màu phân biệt bằng phép thử thang xám: nếu các phiên bản trở thành cùng một màu xám, cần thêm tín hiệu khác ngoài màu.
Màu là phần dễ làm tem trông chuyên nghiệp nhất, nhưng cũng dễ làm tem khó đọc nhất. Giữ khối thông tin ở cặp màu an toàn, dùng màu thương hiệu ở nơi nó giúp nhận diện, và mọi quyết định màu đều kiểm trên bản in thật.
Câu hỏi thường gặp
Chữ trắng trên nền đen có tương phản tốt không?
Về sáng tối thì tương phản rất cao, đọc tốt với chữ lớn. Với chữ nhỏ, mực nền dễ lan làm chữ trắng mảnh đi hoặc lấp lòng chữ, nên cần tăng cỡ chữ, chọn nét đậm hơn và in thử trên đúng chất liệu trước khi dùng cho khối thông tin.
In màu lên decal kraft có được không?
Được, nhưng màu sẽ tối và xỉn đi vì nền nâu pha vào. Màu đậm vẫn dùng được, màu sáng như vàng, hồng nhạt gần như mất. Muốn màu sáng lên đúng cần in lót trắng, việc này phụ thuộc thiết bị của nhà in nên phải hỏi trước.
Có công cụ nào đo độ tương phản giữa hai màu không?
Có những công cụ kiểm màu trực tuyến và chức năng trong phần mềm thiết kế tính tỉ lệ tương phản từ hai mã màu theo hướng dẫn khả năng tiếp cận cho màn hình. Dùng chúng làm tham khảo, rồi kiểm lại trên bản in thật vì màu in thường tối hơn màn hình.
Có nên in khối thông tin bằng màu thương hiệu cho đồng bộ không?
Chỉ khi màu thương hiệu đủ đậm để tương phản tốt với nền và in sắc nét ở cỡ chữ nhỏ. Phần lớn trường hợp, chữ đen đơn cho khối thông tin vừa dễ đọc hơn vừa in nét hơn, còn màu thương hiệu dành cho tên và phần trang trí.
Tem trong dán lên sản phẩm màu sẫm thì chữ nên màu gì?
Chữ sáng, thường là trắng, nhưng cần in mực trắng đủ dày. Cách chắc hơn là in một mảng nền trắng hoặc nền màu đặc dưới khối thông tin để chữ không phụ thuộc vào màu sản phẩm phía sau, nhất là khi sản phẩm vơi dần.
Ánh đèn cửa hàng có làm thay đổi màu tem không?
Có. Đèn vàng làm màu ấm lên, đèn trắng lạnh làm màu xanh hơn, đèn yếu làm giảm tương phản. Vì vậy nên xem bản in thử dưới nhiều loại ánh sáng giống nơi sản phẩm được bày bán và được dùng.